Ғалымдар адамзат тарихына қатысты маңызды жаңалық ашты. Олардың зерттеушінше, алғашқы адамдар құрлықпен ғана емес, теңіз арқылы да қоныс аударған, деп жазады Ertenmedia.kz.
Археологиялық қазбалардан табылған көне қармақтар, теңіз қабықтарынан жасалған әшекейлер мен жағалау маңындағы тұрақтар олардың мұхитты игергенін дәлелдейді. Бұл деректер адамзаттың көші-қон тарихын қайта қарауға негіз болып отыр.
Рюкю аралдары Жапония мен Тайвань аралығында орналасқан кішігірім, аласа аралдар шоғыры. Кейбір шалғай аралдар бір-бірінен көкжиек арқылы көрінбейді. Оның үстіне, бұл аймақтан әлемдегі ең қуатты мұхит ағыстарының бірі Куросио ағысы өтеді (жылдамдығы секундына 1 метрден асады). Осыған қарамастан, бұл өңірде шамамен 35 мың жыл бұрын қазіргі адам (Homo sapiens) мекендеген алғашқы тұрақтар пайда болған.
Археологтар ол жерлерден тас құралдар, теңіз қабықтарынан жасалған әшекейлер, адам қаңқалары, әлемдегі ең ежелгі балық аулайтын қармақтар, аң аулайтын орлар, ошақтар және басқа да адам әрекетінің іздерін тапқан. Ғалымдар бұл деректер сол кезеңде адамдардың теңіз арқылы көші-қон жасағанын дәлелдейді деп тұжырымдайды.
Бұл қоныстардың кенеттен бүкіл аралдар тізбегінде пайда болуы, ежелгі адамдардың сол кезде-ақ белгілі бір теңіз кемесін жасау технологиясын меңгергенін көрсетеді. Археологиялық және генетикалық деректер бұл аралдарға адамдар солтүстіктен (Жапонияның Кюсю аралы арқылы) де, оңтүстіктен (Тайвань арқылы) де келгенін растайды.
Палеолит дәуіріндегі теңіз саяхаттарын зерттеудің ең күрделі тұсы су көліктерінің органикалық материалдардан жасалуы салдарынан археологиялық деректердің сақталмауы. Сондықтан мұндай жағдайда гипотезаларды сынаудың ең тиімді әдісі эксперименттік зерттеулер.
2013 жылдан бастап (ресми түрде 2016 жылдан бері) біз «30 мың жыл бұрынғы теңіз саяхаттарын кешенді жаңғырту» атты эксперименттік жобаны іске асуда. Жобаның негізгі мақсаты ежелгі дәуірде адамдардың Рюкю аралдарына қалай жеткенін және олар қандай қиындықтарға тап болғанын зерттеу болды.
Алғашында ғалымдар қамыс салдар (2014-2016) мен бамбук салдарды (2017-2018) сынаған. Алайда, жергілікті ең сапалы материалдарды қолданып жасаған салдар Куросио ағысынан өте алмаған. Осыдан кейін біз соңғы мүмкін нұсқа ретінде ағаштан ойылып жасалатын каноэ (дугаут, ағаш қайық) технологиясын сынап көруді шештік.
2019 жылдың шілдесінде ғалымдар палеолит дәуірінің тас құралдарының дәл көшірмелерімен Тайваньнан Йонагуни аралына дейінгі (110 км) ашық теңізді ағаш каноэмен жүзіп өтті. Зерттеушілердің эксперименттік теңіз сапарымыздың ең үлкен жетістігі болды.
Эксперименттің басты мақсаты ежелгі тас құралдарымен ағаш қайық жасау мүмкін бе және мұндай желкені жоқ қайық күшті мұхит ағысы бар 110 шақырымдық бұғазды кесіп өте ала ма деген сұраққа жауап іздеу еді. Сондай-ақ саяхаттың қанша уақыт алатынын, қанша күш жұмсалатынын және палеолит дәуіріндегі теңіз сапарының шынайы көріністерін бағамдауды көздеді. Жүзу барысында теңіз ағыстарының нақты әсерін анықтау үшін зерттеушілер суперкомпьютерге негізделген заманауи мұхит ағысын модельдейтін «JCOPE-T DA» технологиясын пайдаланып, теңіз ағысының қозғалысын сағат сайын бақылаған.
Контекст
Ежелгі теңіз кемелері еш жерде сақталмағандықтан, ол кезде қандай су көлігі болғанын белгісіз. Бірақ Жапония мен Аустралиядағы ең ежелгі тас құралдардың (~38,000 жыл бұрын) табылуы ағаш каноэ жасау технологиясы сол дәуірде-ақ болғанын көрсетеді. Әлемде желкенді қайықтардың пайда болуын ғалымдар голоцен дәуіріне жатқызады, яғни шамамен 5000 жыл бұрын пайда болған деген пікір қалыптасқан. Шығыс Азияда желкен туралы ең көне дерек 3000 жыл бұрын Қытайда тіркелген. Осы себепті желкенсіз, ескекпен жүретін ағаш каноэ Рюкю аралдарына жеткен алғашқы адамдардың қолданған теңіз кемесі болған анық.
Эксперимент үшін Тайвань мен Йонагуни аралы арасындағы бұғаз таңдалды. Бұғаздың ені шамамен 110 км, ал Куросио ағысының жылдамдығы секундына 1-2 метрге жетеді. Кішкентай Йонагуни аралының (ұзындығы – 11 км, ені – 4,5 км) жағалауы тек 50 км қашықтыққа жақындағаннан кейін ғана көрінеді. Сонымен қатар, бұл аймақта тиімді артқы жел жоқ, өйткені жазда оңтүстік-батыс муссоны, қыста солтүстік-шығыс муссоны басым болады, ал батыстан соғатын жел Тайваньның ірі құрлықтық массасымен тосылады.
Осылайша, ғалымдардың эксперименті палеолит дәуіріндегі адамдардың Рюкю аралдарына теңіз арқылы саяхаттауы шын мәнінде мүмкін болғанын дәлелдеді. Сонымен қатар, бұл эксперимент ежелгі теңіз көліктерін жасаудағы технологиялық мүмкіндіктерді анықтауға және тарихи теңіз көші-қонының шынайы көрінісін зерттеуге мүмкіндік берді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
