Қазақстанның ғарыш саласындағы жетістіктері мен технологиялық дамуы – тек ұшырулар тізімі ғана емес, бұл еліміздің технологиялық тәуелсіздікке қол жеткізуі мен ғарыш саласындағы ұлттық әлеуетті нығайтудың шежіресі, деп жазады Ertenmedia.kz.
Осы тарихи сапардың іргетасы 1991 жылғы қазан айында қаланды. Сол жылы Байқоңыр ғарыш айлағынан тұңғыш қазақ ғарышкері Тоқтар Әубәкіров «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа көтеріліп, Қазақстанның атын әлемге паш етті. Оның миссиясы биотехнология мен Арал теңізі экологиясын зерттеуге жол ашып, жас мемлекеттің ғарыш кеңістігіндегі алғашқы қадамына айналды.
Ғарышты игеру эстафетасын жалғастырған Талғат Мұсабаев әлемдік ғарыш тарихына айрықша із қалдырды. Үш мәрте ғарышқа ұшып, ашық ғарышқа шығу бойынша рекорд орнатқан Мұсабаевтың ерлігі әлем назарын өзіне аударды.
Бұл даңқты жолды 2015 жылы Айдын Айымбетов жалғастырды. Оның Халықаралық ғарыш станциясындағы ғылыми миссиясы физикалық құбылыстарды зерттеу мен Каспий теңізінің экологиялық мониторингін қамтыды. Осылайша, Қазақстан ғарышта өзінің ғылыми-технологиялық орнын белгілеп алды.
Бүгінгі таңда Қазақстан үшін ғарыш – жоғары технологиялар саласы ғана емес, экономиканың маңызды әрі стратегиялық секторына айналды. Елордадағы Ғарыш аппараттарын құрастыру-сынау кешені (ҒА ҚСК) – Орталық Азиядағы теңдессіз жоба. Airbus Defence & Space секілді әлемдік көшбасшылармен серіктестік орнатқан бұл кешен ғарыш аппараттарын құрастыруды локализациялауды 30%-ға жеткізіп, Қазақстанның отандық спутниктерін өндіруге мүмкіндік ашты.
Қазақстанның инженерлік әлеуетіне деген сенімділік Конго мен Нигерия елдеріне арналған жерді қашықтан зондтау (ЖҚЗ) спутниктері бойынша экспорттық келісімдерден, Түркі мемлекеттері ұйымымен бірлесіп әзірленген OTS-Sat спутнигінен де байқалады.
Технологиялық тәуелсіздікті нығайту мақсатында Қазақстан өздігінен метеорологиялық және аса жеңіл зымырандарды жобалауды да қолға алды. Бұл елдің ғарыш саласында толық циклді модельге көшкенінің айқын дәлелі.
Ғарыш қызметінің экономикалық тиімділігі соңғы бес жылда 977 млрд теңгеге жеткенін ерекше атап өту керек. KazSat спутниктік жүйесі елдің телекоммуникациялық қажеттілігін толықтай қамтамасыз етіп, импортты алмастыру арқылы 120 млрд теңгеден астам қаражатты үнемдеуге септігін тигізді. KazSat-3R жаңа жобасы болашақта да спутниктік инфрақұрылымның сенімділігін қамтамасыз етеді.
Ғарыш технологиялары күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды. Starlink жүйесі арқылы 1000 ауылдық мектеп интернетке қосылып, ЭВАК жедел әрекет ету жүйесі миллиондаған шұғыл шақыруларды өңдеуге мүмкіндік берді. Навигациялық жүйелер арқылы халықаралық тасымалдар бақыланып, жол қауіпсіздігі арттырылды.
Қазақстан ғарыш кеңістігіндегі қауіпсіздік мәселесіне де ерекше көңіл бөледі. 12 телескоптан тұратын ұлттық SSA желісі әлемдік мониторинг жүйесінің ажырамас бөлігі болып отыр. Сонымен қатар, қазақстандық ғалымдар NASA-ның DART секілді ғарыш миссияларына белсенді қатысуда.
Контекст
Қазақстанның ғарыштық бағдарындағы ерекше маңызды орындардың бірі – Ай бағдарламасы. Қазақстандық ай маңы телескопын құру жобасы Ай беті мен Жер маңындағы ғарыш кеңістігін зерттеудің жаңа көкжиектерін ашады.
2029 жылға дейінгі ғарыш саласын дамыту тұжырымдамасы аясында Байқоңыр ғарыш айлағын жаңғырту да жалғасуда. «Бәйтерек» жобасы аясында 2026 жылы жаңа «Союз-5» («Сұңқар») зымырандарын сынақтан өткізу жоспарланған. Сондай-ақ, «QAZCOSMOS» атты заманауи бақылау алаңы мен туристік инфрақұрылым қалыптастыру арқылы Қазақстан ғарыштық туризмнің жаңа бағытына жол ашып отыр.
Осылайша, Қазақстанның ғарышқа сапары – тәуелсіздіктен технологиялық егемендікке дейінгі стратегиялық жол. Бұл жол келешек ұрпақ үшін жаңа мүмкіндіктер ашып, Қазақстанды ғарыш державалары қатарына қосатыны сөзсіз.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
