Алматыда өткен «Қазіргі заманғы қазақ романы» әдеби жобасының қорытынды салтанаты қазақ әдебиеті үшін көптен күткен серпіннің белгісіндей әсер қалдырды. Қазіргі қазақ прозасына жаңа тыныс беруге талпынған, әдебиетті қайтадан қоғамдық назардың алдыңғы қатарына шығаруға ұмтылған үлкен бастама туралы болды, деп жазады Ertenmedia.kz.
Жобаға 3000-нан астам өтінім түскені қоғамда әдебиетке қызығушылық әлсіреген жоқ деген сөз. Керісінше, қаламгерге де, оқырманға да жаңа кеңістік, жаңа серпін, жаңа мүмкіндік керек екені анық байқалды. Сол өтінімдердің ішінен үздік деп танылған сегіз автор финалға жолдама алып, олардың жетеуі 3 миллион теңгеден қаламақы иеленді. Сөздің салмағын түсінетін жұрт үшін құр мақтау емес, жазушы еңбегіне берілген нақты баға.
Финалға шыққан шығармалардың кітап болып жарық көруі жобаның ең маңызды тұстарының біріне айналды. Әр роман 1000 данамен басылып, салтанатты кеш барысында оқырманға жол тартты.
Оның 750 данасы ҚР Ұлттық кітапханасына тапсырылып, енді ел ішіндегі кітапханалар арқылы кең тарамақ. Яғни бұл байқау қағаздағы жоба болып қалған жоқ, нақты әдеби өнімге, нақты кітапқа, нақты оқырманға жететін нәтижеге айналды.
Финалистер қатарында Думан Рамазанның «Сынағы», Қуаныш Жиенбайдың «Аралқұмдағы ақырғы аялдамасы», Нұржан Қуантайұлының «Опасыз ойыны» бар. Бұдан басқа Асқар Алтайдың «Каскады», Мұрат Алмасбектің «Екі жағалауы», Қуат Бораштың «Тәубесі», Айым Ақылтайдың «Қарызы» секілді туындылар болды. Бұл тізімнің өзінен байқаудың жай формальді шара емес, әдеби салмағы бар алаң болғаны көрінеді.
Ал бас жүлде 15 миллион теңге Жүсіпбек Қорғасбекке «Кельндегі көкжал» романы үшін табысталды. Бұл шешім жоба шеңберіндегі ең салмақты жаңалықтың бірі болды. Оның үстіне аталған шығарма желісімен көркем фильм түсіру жоспарланып отырғаны белгілі болды.
Бұл енді әдеби туындының тек кітап бетінде қалып қоймай, экран тіліне көшіп, бұқаралық аудиторияға жол тартатынын білдіреді. Қазақ әдебиеті үшін мұндай мүмкіндік сирек туады. Сол себепті бұл шешім бір жазушының ғана табысы емес, тұтас әдебиет кеңістігі үшін маңызды қадам ретінде қабылданды.
Жазушы жаңа дәуірдің бағдарын сезіндіруші
Жобаның жүзеге асуына ERG директорлар кеңесінің төрағасы Шухрат Ибрагимов қолдау көрсетті. Оның құттықтау хатында айтылған ойлар да байқаудың ішкі мәнін тереңдете түсті. Ол XXI ғасырда жас ұрпаққа ұлттық құндылықтар ауадай қажет екенін атап өтіп, сол құндылықтар тек тарихқа сүйеніп қана қоймай, инновация мен цифрлық технология үстемдік ететін заманда болашаққа жол көрсетуі тиіс екенін айтты. Бұл – бүгінгі әдебиетке қойылатын талаптың өзі өзгергенін аңғартады. Енді жазушы тек өткенді жоқтаушы емес, жаңа дәуірдің бағдарын сезіндіретін ой иесі болуы керек.
Шынында да, жаңа заманның жаңа кейіпкерлерін қалыптастыру – қазіргі әдебиеттің басты міндеттерінің бірі. Осы тұрғыдан келгенде, «Қазіргі заманғы қазақ романы» жобасы тек бәйге ұйымдастырып қойған жоқ. Ол ұлттық идеяны жаңа тілмен, жаңа көркемдікпен, жаңа кейіпкер арқылы жеткізудің жолын іздеді. Бұл әдебиетке жастарды тартуға да, жас қаламгердің өз үнін табуына да маңызды әсер ететін алаңға айналды.
Салтанатты шараның мазмұны да осы жобаның деңгейін көрсетті. Кеш барысында Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның құттықтау хаты оқылды. Сонымен бірге жиынға Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкенов, Түрксой Бас хатшысының кеңесшісі Қанат Саматұлы, халық жазушысы Бексұлтан Нұржекеұлы, «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы Бауыржан Жақып, Ұлттық кітапхана директоры Ғазиза Құдайбергенова, баспагер Темірғали Көпбай, белгілі журналистер Қайнар Олжай мен Қанат Әуесбай және тағы басқа зиялы қауым өкілдері қатысты. Бұл әдебиеттің әлі де елдің рухани күн тәртібіндегі маңызды орыннан түспегенін көрсетеді.
Жалпы алғанда, «Қазіргі заманғы қазақ романы» байқауы жеңімпаз анықталған кешпен ғана есте қалмайды. Бұл жоба қазақ прозасының жаңа кезеңге аяқ басқанын аңғартты. Әдебиетке жаңа серпін керек деген сөз көп айтылып жүрген еді. Сол серпіннің нақты белгісі осы жобадан көрінді.
Ең бастысы бүгін кітап болып шыққан шығармалар ертең оқырманға жетіп, арғы күні қазақ әдебиетінің жаңа тынысын айқындайтын дүниеге айналса, онда бұл бастаманың шын нәтижесі сол болмақ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
