Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев Каспий теңізінің табаны арқылы Қазақстан мен Әзербайжанды жалғайтын ұзындығы 380 шақырымдық Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісін іске қосу рәсіміне қатысты. «Қазақтелеком» АҚ мен AzerTelecom компаниясы бірлесіп жүзеге асырған жоба Қазақстан мен Орталық Азия елдерін, сондай-ақ Қытайды Еуропамен байланыстыратын жаңа цифрлық бағыттың негізін қалайды. Мемлекет басшысы бұл бастаманы Орта дәліздің цифрлық мүмкіндіктерін кеңейтетін, халықаралық ынтымақтастыққа тың серпін беретін маңызды жоба ретінде атап өтті, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Транскаспий байланыс желісі Қазақстанның цифрлық экономикасын дамытуға, халықаралық технологиялық компанияларды тартуға, деректер орталықтары мен бұлтты сервистерді өркендетуге жаңа мүмкіндіктер ашады. Сонымен қатар Каспий жасыл энергетикалық дәлізі, Орта дәліздің әлеуетін арттыру, су ресурстарын тиімді басқару және адами капиталды дамыту бастамалары елдің экономикалық байланыстарын кеңейтіп, инвестициялық тартымдылығын нығайтуға бағытталған. Бұл жобалар Қазақстанның географиялық орналасуы мен табиғи мүмкіндіктерін экономикалық өсімнің жаңа көздеріне айналдыруға жол ашады.
Экономист Бауыржан Ысқақпен сұхбатта Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың АӨСШК аясында көтерген экономикалық бастамаларының маңызы, халықаралық көлік-логистикалық бағыттарды дамытудың тиімділігі, цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектінің инвестиция тартудағы рөлі, сондай-ақ су ресурстары мен адами капиталды дамыту арқылы Қазақстанның ұзақ мерзімді экономикалық әлеуетін арттыру мүмкіндіктері талқыланды.
АӨСШК аясындағы экономикалық бастамалар
— Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың АӨСШК аясында көтерген бастамалары Қазақстанның халықаралық экономикалық байланыстарын дамытуға қандай мүмкіндік береді?
— Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) аясындағы экономикалық мәселелерге тоқталатын болсақ, Қазақстанның осы бағытта көтерген бастамаларын дипломатиялық ынтымақтастық құралы ретінде ғана емес, елдің транзиттік әлеуетін арттыруға, инвестиция тартуға, цифрлық инфрақұрылымды дамытуға және экономиканы әртараптандыруға бағытталған ұзақ мерзімді экономикалық стратегияның бір бөлігі ретінде қарастыруымыз керек деп ойлаймын. Өйткені халықаралық байланыстарды нығайту Қазақстанның жаңа нарықтарға шығуына, сауда мүмкіндіктерін кеңейтуіне және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруына жол ашады.
Жалпы, АӨСШК Азиядағы өзара іс-қимылды нығайтуға және оның аясындағы экономикалық ынтымақтастықты дамытуға мүмкіндік береді. Бұл Қазақстанның Азия, Оңтүстік Кавказ және Еуропа арасындағы көлік-логистикалық және сауда байланыстарын кеңейтуіне жол ашады. Сонымен қатар мұндай ынтымақтастық өңір елдері арасындағы экономикалық байланыстарды тереңдетіп, бірлескен жобаларды жүзеге асыруға және жаңа инвестициялық мүмкіндіктерді пайдалануға жағдай жасайды.
2026 жылғы 15 қазанда өткен АӨСШК-нің жетінші саммитінде Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық көлік бағыттарының әлеуетін зерттеуді және ортақ көлік байланыстылығы стратегиясын әзірлеуді ұсынды. Оның аясында «Бір белдеу, бір жол» бастамасы, Солтүстік–Оңтүстік бағыты және Орта дәліз сияқты ірі жобаларды үйлестіру көзделген.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, бұл бастамалардың бірнеше негізгі нәтижесі болуы мүмкін.
Біріншіден, Қазақстанның сыртқы сауда географиясы кеңейеді. Біз үшін бір ғана нарыққа немесе тасымал бағытына тәуелді болмай, тауарларды бірнеше бағыт арқылы жеткізу мүмкіндігінің болуы маңызды. Бұл халықаралық саудадағы икемділікті арттырып, отандық өндірушілердің жаңа нарықтарға шығуына және экспорттық мүмкіндіктердің кеңеюіне ықпал етеді.
Екіншіден, халықаралық инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасалады. Көлік, энергетика және өндіріс салаларындағы мемлекетаралық келісімдер нақты инвестициялық жобаларға айналса, жаңа кәсіпорындар ашылып, жұмыс орындары құрылады. Сонымен бірге көлік инфрақұрылымын жаңғыртуға, логистикалық орталықтарды дамытуға және заманауи технологияларды енгізуге мүмкіндік туады.
Үшіншіден, Қазақстан шикізат экспорттаушы ел ғана емес, халықаралық сауда мен қызмет көрсету жүйесіндегі маңызды буынға айналу мүмкіндігін кеңейтеді. Бұл үшін жүктерді тасымалдаумен қатар, оларды сақтау, өңдеу, қайта тиеу және кедендік рәсімдеу қызметтерін дамыту маңызды. Осындай қызметтердің кеңеюі ел экономикасына қосымша табыс әкеліп, отандық бизнестің дамуына серпін береді.
Дегенмен, халықаралық бастамалардың тиімділігі қабылданған шешімдер мен жасалған келісімдердің санымен ғана емес, нақты экономикалық нәтижелерімен өлшенуі керек. Негізгі көрсеткіштерге тартылған инвестиция көлемі, экспорттың өсуі, жаңа жұмыс орындарының ашылуы және бюджет кірістерінің артуы жатады. Сонымен қатар көлік бағыттарының өткізу қабілеті мен логистикалық қызметтердің тиімділігі де маңызды рөл атқарады.
Сондықтан АӨСШК аясындағы экономикалық ынтымақтастықты Қазақстанның халықаралық саудадағы орнын нығайтуға, транзиттік әлеуетін толық пайдалануға және экономиканың ұзақ мерзімді дамуына ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі ретінде бағалауға болады.
Транскаспий желісі мен жасыл дәліздің стратегиялық мәні
— Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісі мен Каспий жасыл энергетикалық дәлізінің экономикалық маңызы қандай?
— Бұл екі жобаның да стратегиялық мәні зор. Біріншісі цифрлық инфрақұрылымды дамытуға, ал екіншісі энергетикалық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған. Екеуі де Қазақстанның халықаралық экономикалық байланыстарын кеңейтіп, жаңа инвестициялар тартуға және жоғары қосылған құн қалыптастыратын салаларды дамытуға мүмкіндік береді.
Алдымен, Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісіне тоқталсақ, 2026 жылғы 15 қазанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев пен Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев осы жобаны ресми түрде іске қосты. Каспий теңізінің түбімен тартылған желінің ұзындығы шамамен 380 шақырымды құрайды, ал жобалық өткізу қабілеті секундына 400 терабиттен асады. Бұл Азия мен Еуропа арасындағы деректерді жоғары жылдамдықпен жеткізетін балама цифрлық бағыт қалыптастыруға мүмкіндік береді.
«Жобаның экономикалық маңызы — Қазақстанның цифрлық транзиттік әлеуетін арттырып, халықаралық технологиялық компанияларды тартуға жол ашуында. Жаңа желі деректер орталықтарын, бұлттық сервистерді және жасанды интеллект инфрақұрылымын дамытуға қолайлы жағдай қалыптастырады. Соның нәтижесінде цифрлық қызметтер нарығы кеңейіп, жаңа жұмыс орындары ашылып, елдің халықаралық цифрлық экономикадағы рөлі күшейе түседі», – деп атап өтті экономист Бауыржан Ысқақ.
Каспий өңіріндегі жасыл энергетиканы дамыту мәселесіне тоқталсақ, Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан қатысатын Green Corridor Alliance жобасы жаңартылатын энергия көздерін тиімді пайдалануға және энергетикалық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған. Бұл бастама үш елдің энергетикалық жүйелерін дамытуға, электр энергиясын өндіру мен тасымалдау мүмкіндіктерін кеңейтуге және болашақта халықаралық нарықтарға шығуға жол ашады. Бұл бағыттағы техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу жұмыстары жалғасуда.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, жасыл энергетикалық дәліз Қазақстанға жаңартылатын энергия көздерінен өндірілетін электр энергиясының экспорттық әлеуетін арттыруға, энергетикалық ынтымақтастықты тереңдетуге және жаңа инвестициялар тартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл бастама энергетика саласына заманауи технологияларды енгізуге, жаңа инфрақұрылым қалыптастыруға және экологиялық таза энергия өндірісін дамытуға ықпал ете алады.
Менің ойымша, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және Қазақстанның транзиттік әлеуетін кеңейтуге бағытталған бастамалары аясында бұл жобалардың орны ерекше. Өйткені қазіргі жағдайда елдің экономикалық бәсекеге қабілеттілігі табиғи ресурстармен ғана емес, цифрлық инфрақұрылымның дамуымен, технологиялық мүмкіндіктерімен және энергияны тиімді пайдалануымен де айқындалады.
Дегенмен, екі жобаның да ұзақ мерзімді экономикалық тиімділігі нақты инвестиция көлеміне, инфрақұрылымның мүмкіндіктеріне және коммерциялық сұранысқа байланысты болады. Сондықтан олардың нәтижесін тартылған инвестиция, цифрлық қызметтер экспорты, энергетикалық экспорт көлемі және жаңадан құрылған жұмыс орындары сияқты нақты көрсеткіштер арқылы бағалау маңызды.
Орта дәліздің әлеуеті және транзиттік мүмкіндіктер
— Мемлекет басшысы көлік-логистикалық бағыттарды дамытуды ұсынды. Орта дәліздің әлеуетін арттыру Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктеріне қалай әсер етеді?
— Қазақстан үшін географиялық орналасуын нақты экономикалық табыс көзіне айналдырудың маңызды бағыттарының бірі — осы көлік дәлізін дамыту. Ол Қытайды, Орталық Азияны, Каспий теңізін, Әзербайжанды, Грузияны және Түркияны байланыстыра отырып, Еуропа нарығына шығуға мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда, Орта дәліздің әлеуетін тиімді пайдалану Қазақстанның транзиттік мүмкіндіктерін кеңейтіп, халықаралық саудадағы орнын нығайтуға ықпал етеді.
Бұл бағытты дамыту бізге бірнеше маңызды артықшылық береді.
Біріншіден, транзиттік кірістер артады. Тасымал көлемі өскен сайын теміржолдардың, порттардың, терминалдардың және логистикалық компаниялардың табысы көбейеді. Сонымен қатар жүктерді сақтау, өңдеу, қайта тиеу және кедендік рәсімдеу сияқты қосымша қызметтерді дамыту арқылы да экономикалық пайда алуға болады. Сондықтан Қазақстан үшін жүк тасымалын ұйымдастырумен қатар, логистикалық қызметтердің толық жүйесін қалыптастырудың маңызы зор.
Екіншіден, отандық бизнестің дамуына жаңа мүмкіндіктер ашылады. Жүк тасымалының өсуі қойма инфрақұрылымына, логистикалық қызметтерге және осы саладағы кәсіпкерлікке деген сұранысты арттырады. Бұл шағын және орта бизнестің дамуына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және өңірлердегі экономикалық белсенділіктің артуына серпін бере алады.
Үшіншіден, Қазақстанның халықаралық саудадағы рөлін күшейтуге мүмкіндік туады. Дүниежүзілік банктің зерттеулеріне сәйкес, Орта дәліз инфрақұрылымын жетілдіру, кедендік рәсімдерді оңтайландыру және логистикалық қызметтерді дамыту арқылы 2040 жылға қарай дәліз бойындағы сауда көлемін үш есеге дейін арттыруға, ал оған қатысушы елдердің жиынтық жалпы ішкі өнімін 3 пайызға дейін ұлғайтуға мүмкіндік бар.
Бұл үрдіс Қазақстанның жалпы ішкі өнімінің өсуіне де оң ықпал етіп, дәлізге қатысушы елдер үшін жаңа экономикалық мүмкіндіктер қалыптастыра алады. Сонымен бірге сауда байланыстарының кеңеюі отандық тауар өндірушілердің жаңа нарықтарға шығуына және экспорттық әлеуеттің артуына жол ашады.
Мәселен, 2026 жылы Дүниежүзілік банк Қазақстанның теміржол инфрақұрылымын дамытуға бағытталған жобаларға 1,41 миллиард АҚШ долларына дейін жеке қаржы тартуға мүмкіндік беретін кепілдіктерді мақұлдады. Олардың қатарында халықаралық көлік бағыттарын дамытуға арналған жаңа теміржол жобалары да бар. Мұндай қаржыландыру тетіктері инфрақұрылымды жаңғыртуға, тасымал сапасын арттыруға және елдің транзиттік әлеуетін толық пайдалануға жағдай жасайды.
Бұл ретте транзиттік жүк көлемінің өсуін нақты экономикалық нәтижелермен ұштастыру маңызды. Ол үшін порттардың өткізу қабілетін арттыру, шекарадан өту рәсімдерін жеделдету, тарифтік саясатты оңтайландыру және қазақстандық компаниялардың қосылған құн қалыптастыруына мүмкіндік беру қажет. Яғни Қазақстанның мақсаты — халықаралық жүктер өтетін аумақ болумен шектелмей, сауда мен логистикалық қызметтерден барынша көп экономикалық пайда алатын ірі орталыққа айналу.
Төртіншіден, қазіргі экономикада инвестиция тарту үшін табиғи ресурстар мен еңбек ресурстарының болуы жеткіліксіз. Инвесторлар үшін сапалы цифрлық инфрақұрылым, білікті мамандар, заманауи өндірістік технологиялар және тиімді мемлекеттік қызметтер де маңызды рөл атқарады. Осындай қолайлы жағдайларды қалыптастыру Қазақстанға технологиялық компанияларды тартуға, инновациялық жобаларды дамытуға және экономиканың жаңа салаларын өркендетуге мүмкіндік береді.
Сондықтан көлік-логистикалық инфрақұрылымды дамыту мен цифрлық мүмкіндіктерді кеңейтуді бір-бірімен сабақтас бағыттар ретінде қарастырған жөн. Бұл Қазақстанның халықаралық саудадағы бәсекеге қабілеттілігін арттырып, жаңа инвестициялар тартуына және ұзақ мерзімді экономикалық өсімге қол жеткізуіне негіз бола алады.
Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект
— Қазақстанның цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект саласындағы бастамалары елдің инвестициялық тартымдылығы мен экономикалық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға қалай ықпал етеді?
— Цифрлық шешімдерді кеңінен енгізу өндіріс шығындарын азайтып, кәсіпорындардың жұмыс тиімділігін арттыруға және басқарушылық шешімдерді жедел қабылдауға ықпал етеді. Сонымен қатар Қазақстан бағдарламалық қамтамасыз ету, цифрлық консалтинг, киберқауіпсіздік және жасанды интеллект негізіндегі қызметтерді халықаралық нарыққа ұсына алады. Бұл экспорттың жаңа бағыттарын қалыптастырып, отандық технологиялық компаниялардың дамуына және елдің цифрлық экономикадағы мүмкіндіктерін кеңейтуге жол ашады.
Бұдан бөлек, цифрландыру шағын және орта бизнес үшін де жаңа мүмкіндіктер туғызады. Цифрлық құралдар шағын кәсіпорындардың нарыққа шығуын, клиенттер табуын, қызметтерін кеңінен таныстыруын және операциялық шығындарын азайтуын жеңілдетеді. Сондай-ақ онлайн платформалар мен автоматтандырылған жүйелер кәсіпкерлердің уақытын үнемдеп, жұмыс үдерістерін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде олардың бәсекеге қабілеттілігі артып, елдегі экономикалық белсенділік күшейеді.
Мемлекет басшысының арқасында 2026 жылы цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға ерекше назар аударылып отырғанын атап өткен жөн. Осы бағытта деректер орталықтарын, бұлттық сервистерді, суперкомпьютерлік орталықтарды және отандық есептеу инфрақұрылымын дамыту жұмыстары жүргізілуде. Мұндай инфрақұрылым цифрлық қызметтердің сапасын арттыруға, үлкен көлемдегі деректерді өңдеуге және жасанды интеллект шешімдерін түрлі салаларда кеңінен қолдануға негіз болады. Сонымен қатар 2026 жылғы маусымда таныстырылған, 2029 жылға дейінгі кезеңді қамтитын Digital Kazakhstan стратегиясы цифрлық экономиканы дамытуға бағытталған маңызды қадамдардың бірі ретінде қарастырылады.
Бұл ретте технологияларды енгізумен қатар, оларды әзірлеу және жетілдіру саласындағы отандық құзыреттерді қалыптастыруға да көңіл бөлу қажет. Дайын технологияларды пайдалану мен оларды өз күшімізбен дамыту мүмкіндігі бірдей емес. Сондықтан ғылыми зерттеулерді қолдау, отандық стартаптарды дамыту, инженерлер мен IT мамандарын даярлау, сондай-ақ университеттер мен бизнес арасындағы байланысты нығайту маңызды. Бұл еліміздің технологиялық әлеуетін арттырып, жаңа идеяларды нақты экономикалық нәтижеге айналдыруға мүмкіндік береді.
Менің ойымша, жасанды интеллектінің экономикалық тиімділігін оған қанша қаржы жұмсалғанымен ғана емес, оның нақты нәтижелерімен бағалау қажет. Атап айтқанда, жаңа технологиялар қанша қосымша өнім өндіруге, өндіріс шығындарын қаншалықты қысқартуға және еңбек өнімділігін қаншаға арттыруға мүмкіндік бергені ескерілуі тиіс. Осындай көрсеткіштер цифрландыруға салынған инвестицияның қайтарымын бағалауға және технологиялық шешімдердің экономикалық өсімге қосқан үлесін анықтауға көмектеседі.
Су ресурстары және адами капитал
— Президенттің су ресурстары мен адами капитал саласындағы ынтымақтастықты нығайту жөніндегі ұсыныстары Қазақстанның ұзақ мерзімді экономикалық дамуына қандай үлес қоса алады?
— Су ресурстарын тиімді басқару мен адами капиталды дамыту экономиканың ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ететін стратегиялық бағыттардың бірі. Бұл екі сала да елдің өндірістік әлеуетін арттыруға, халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға және экономикалық өсімнің жаңа мүмкіндіктерін қалыптастыруға ықпал етеді.
Су ресурстарын тиімді басқару Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігі, ауыл шаруашылығы және энергетика салалары үшін аса маңызды. Трансшекаралық өзендерді тиімді басқару, су үнемдеу технологияларын енгізу, суару жүйелерін жаңғырту және көршілес мемлекеттермен деректер алмасуды жетілдіру ауыл шаруашылығының өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар су ресурстарын ұтымды пайдалану экологиялық тепе-теңдікті сақтауға және өңірлердің тұрақты дамуына негіз болады.
Мысалы, суды аз қажет ететін дақылдарға кезең-кезеңімен көшу, тамшылатып суару технологияларын енгізу және каналдардағы су шығынын азайту ауыл шаруашылығындағы өндірістік шығындарды төмендетуге көмектеседі. Мұндай шаралар суды тиімді пайдаланумен қатар, өнім көлемін тұрақтандыруға, азық-түлік бағасының қолжетімді болуына және ауыл тұрғындарының табысын арттыруға ықпал ете алады.
Сонымен қатар адами капитал экономикалық өсудің негізгі қозғаушы күштерінің бірі болып табылады. Заманауи технологияларды меңгерген, кәсіби біліктілігі жоғары мамандар еңбек өнімділігін арттырып, экономиканың жаңа бағыттарын дамытуға үлес қосады. Білім мен кәсіби дағдыларды жетілдіру инновациялық шешімдерді енгізуге, кәсіпкерлікті дамытуға және еңбек нарығының сұранысына бейімделуге мүмкіндік береді.
Сондықтан халықаралық ынтымақтастық аясында инженерия, су шаруашылығы, энергетика, логистика, цифрлық технологиялар және жасанды интеллект салаларында мамандар даярлауға басымдық беру қажет. Бұл бағытта бірнеше нақты шараны жүзеге асыру маңызды.
Біріншіден, университеттер арасындағы әріптестікті кеңейтіп, бірлескен білім беру және ғылыми-зерттеу бағдарламаларын дамыту керек. Бұл білім беру сапасын арттырып, озық тәжірибелерді оқу үдерісіне енгізуге мүмкіндік береді. Екіншіден, студенттер мен жас мамандардың академиялық және кәсіби алмасу мүмкіндіктерін кеңейту қажет. Үшіншіден, су үнемдеу, жасыл энергетика және цифрландыру салаларындағы қолданбалы зерттеулерді қаржыландыруға көңіл бөлген жөн. Сонымен бірге өңірлердегі кадрлық әлеуетті нығайтып, ауыл жастарының сапалы білім алуына және жұмысқа орналасуына қолайлы жағдай жасау маңызды.
Бұл бастамалардың нәтижесін жалпы ішкі өнімнің өсуімен қатар, нақты әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер арқылы да бағалау қажет. Атап айтқанда, су шығынының азаюы, еңбек өнімділігінің артуы, жастардың жұмыспен қамтылуы және өңірлер арасындағы экономикалық алшақтықтың қысқаруы маңызды көрсеткіштер қатарында болуы тиіс. Осындай өлшемдер қабылданған шаралардың тиімділігін анықтап, алдағы жұмыстардың басым бағыттарын белгілеуге көмектеседі.
«Қорытындылай айтқанда, Қазақстанның АӨСШК аясындағы экономикалық бастамаларын бес негізгі бағытқа біріктіруге болады. Олар — халықаралық сауда, көлік-логистика, цифрлық инфрақұрылым, жасыл энергетика және адами капиталды дамыту», – деп түйіндеді экономист.
Аталған бағыттарды іске асыру экономиканы әртараптандыруға, шикізаттық емес секторды дамытуға және жоғары қосылған құн қалыптастыратын салалардың үлесін арттыруға бағытталуы тиіс. Бұл ретте заманауи технологияларды енгізу, ғылыми әлеуетті пайдалану және білікті мамандар даярлау ерекше маңызға ие.
Бастамалардың нақты экономикалық нәтижеге айналуы үшін мемлекетаралық келісімдерді нақты жобалармен ұштастыру, жеке инвестицияларды тарту және отандық бизнестің белсенді қатысуына мүмкіндік беру қажет. Сонымен қатар әрбір жобаның нәтижесін нақты көрсеткіштер арқылы бағалап, оның тиімділігін тұрақты бақылау маңызды. Мұндай тәсіл ресурстарды ұтымды пайдалануға және ұзақ мерзімді экономикалық мақсаттарға қол жеткізуге көмектеседі.
Ең маңыздысы — Қазақстанның географиялық орналасуы мен табиғи ресурстарын халықаралық байланыстардың артықшылығын ел халқының тұрмыс сапасын арттыратын нақты экономикалық нәтижелерге айналдыру. Бұл үшін транзиттік кірістерді ұлғайту, өңдеу өнеркәсібін дамыту, жоғары өнімді жұмыс орындарын құру және білікті мамандар даярлау бағыттарын қатар дамыту қажет.
Осылайша, халықаралық ынтымақтастықтың тиімділігі тек экономикалық көрсеткіштермен ғана емес, оның халықтың әл-ауқатына, өңірлердің дамуына және болашақ ұрпақ үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастыруға қосқан үлесімен де айқындалады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
