Тәжікстанның энергетика секторындағы жиынтық дебиторлық берешек 3,85 млрд сомониге жетті. Оның үштен бір бөлігіне жуығы – 991,4 млн сомони елде өндірілетін барлық электр энергиясының шамамен 20%-ын тұтынатын «Тәжік алюминий компаниясы» мемлекеттік кәсіпорнының (ТАЛКО) ресми қарызы, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
ТАЛКО Тәжікстандағы ең көп энергия тұтынатын кәсіпорындардың бірі болып табылады және сонымен бірге елдегі барлық өнеркәсіп орындарының арасында ең төмен жеңілдікті тарифтерді пайдаланады. Мәселен, алюминий компаниясы үшін электр энергиясының құны 1 кВт/сағ үшін шамамен 0,16 сомониді құрайды, ал Тәжікстандағы тұрмыстық тұтынушылар 1 кВт/сағ үшін екі есе көп, басқа өнеркәсіп орындары мемлекеттік алюминий компаниясынан төрт есе көп төлейді. Соған қарамастан, әлемдегі ең ірі алюминий өндіруші кәсіпорындардың бірі саналатын зауыт бәрібір шығынға батып отыр және іс жүзінде жыл сайын Тәжікстан бюджетінен елдің денсаулық сақтау мен әлеуметтік бағдарламаларға бөлетін бүкіл шығынымен пара-пар сомада субсидияланады.
Энергетика жүйесінің басты борышкері
Осылайша, мемлекеттік энергетика жүйесі ірі өнеркәсіптік тұтынушыға электр қуатын жеткізуші әрі төлемдерді кейінге шегеріп, қарызды өндіріп алудың қатаң шараларын қолданбайтын негізгі кредиторына айналған.
ТАЛКО берешегі бірнеше жыл бойы жинақталған, ал Тәжікстан билігі өндірістің тоқтап қалуынан және Соғды облысындағы әлеуметтік-саяси салдардан қауіптеніп, мемлекеттік компанияны желіден ажыратпаған.
Себебі алюминий кешенінің қызметі жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамту, салық базасын қалыптастыру және ТАЛКО-мен байланысты өндірістер үшін стратегиялық маңызға ие.
Қаржылық шығындар мен сыртқы қарыз
Компания жариялаған шоғырландырылған қаржылық есепке сәйкес, өткен 2025 жылы ТАЛКО түсімі 66 млн долларды құраған, алайда сыртқы міндеттемелерді есепке алмағанның өзінде алюминий компаниясының жалпы залалы рекордтық 31 млн долларға жетіп, операциялық шығыны 40 млн доллардан асқан. Сонымен қатар, қарыздарын халықаралық төрелік арқылы өндіріп алуға тырысып жатқан кредиторлар алдындағы ТАЛКО-ның сыртқы міндеттемелерінің жалпы сомасы 266 млн долларды құрайды. Оның ішінде шамамен 119 млн доллары – ағымдағы кредиторлық берешек, 83 млн доллары – ұзақ мерзімді сауда берешегі, ал 62 млн доллары алынған несиелер мен овердрафттарға тиесілі.
ТАЛКО-ның сыртқы қарызы 2003 жылы қалыптаса бастады. Сол кезде алюминий компаниясы ресейлік «Русал» холдингінің құрылымдарының бірімен екі бартерлік келісімге қол қойған еді. Келісім бойынша ресейлік тарап глинозем және басқа материалдарды жеткізіп, тәжікстандық тарап дайын алюминиймен есеп айырысуы тиіс болатын. 2004 жылы бұл келісімдер ТАЛКО бастамасымен біржақты бұзылып, 2013 жылы халықаралық арбитраж ресейлік «Русал» холдингінің пайдасына шешім шығарды.
Кейіннен, 2017 жылы қос тарап бітімгершілік келісімге келіп, Тәжікстандағы бірқатар активтерге меншік құқығын ресейлік «Русал» холдингіне беруді келісті. Сондай-ақ тараптар активтерді өткізіп қана қоймай, жалпы құны шамамен 150 млн доллар болатын міндеттемелерді бөліп төлеуге уағдаласты.
Қазіргі уақытта ТАЛКО-ның қаржылық мәселелері Тәжікстан билігі мен көлемі 3 млрд доллардан асатын елдің мемлекеттік қарызы үшін айтарлықтай фискалдық және квазибюджеттік тәуекелдер тудыруда.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
