Қазақстандағы микроқаржы несие беру қызметі үйреншікті жалақыға дейінгі қарыздар шеңберінен әлдеқашан шығып кетті. Сектордың несие қоржынының жартысынан астамы бизнеске тиесілі. Сонымен қатар берешек сапасының ең айтарлықтай нашарлауы ломбардтарда байқалады, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Несиелік талаптарды одан әрі қатаңдатуды талқылау аясында бұл айырмашылықтар ерекше мәнге ие болуда.
Мыңға жуық қатысушы және 3,5 трлн теңге актив
2026 жылғы 8 қазандағы жағдай бойынша Қазақстанда микроқаржы секторының 906 ұйымы жұмыс істеді: 222 МҚҰ, 209 несие серіктестігі және 475 ломбард.
1 шілдеде олардың жиынтық активтері шамамен 3,5 трлн теңгені немесе банк жүйесі активтерінің 4,7%-ын құрады.
Активтердің жартысына жуығы МҚҰ-ға, тағы 31,7%-ы – несие серіктестіктеріне және 18,9%-ы ломбардтарға тиесілі болды.
Ауқымы бойынша бұл сектор банктерден шамамен 21 есе қалыс келеді. Бірақ оның маңызы мұнда қандай қарыз алушылардың қаржыландыру алатынымен де анықталады.
Бизнес несие қоржынының жартысынан астамын құрайды
Шағын несиелер көлемі 3,1 трлн теңгеге жетті. Оның 54,7%-ы кәсіпкерлік қызметке және 45,3%-ы жеке тұлғаларға тиесілі. Бұл нарықтың маңызды ерекшелігі. Несие серіктестіктері бизнесті қаржыландыруды қамтамасыз етеді, сондықтан реттеудегі өзгерістер кәсіпкерлерге де әсер етуі мүмкін.
Жекелеген сегменттердің динамикасы да әртүрлі. Жыл басынан бері МҚҰ қоржыны 3,7%-ға өсті, несие серіктестіктерінікі 5,5%-ға қысқарды, ломбардтардікі 8,7%-ға ұлғайды.
Алайда сәуірдегі 481,3 млрд теңгелік ең жоғары деңгейден кейін ломбардтар қоржыны шілдеге қарай 453,8 млрд теңгеге дейін төмендеді.
Басты тәуекел берешек сапасында шоғырланған
Тұтастай алғанда, микроқаржы секторы ұзақ мерзімді мерзімі өткен берешек көрсеткіші бойынша айтарлықтай тұрақты көрінеді.
Берешегі 90 күннен асқан несиелердің үлесі бір жыл ішінде 4,9%-дан 3,9%-ға дейін төмендеді. Салыстыру үшін айтсақ, банк секторында бұл көрсеткіш 4,1%-ды құраған еді.
Бірақ орташа көрсеткіш елеулі айырмашылықтарды жасырады. МҚҰ-да NPL90+ үлесі 5,3%-ға, несие серіктестіктерінде 2%-ға, ломбардтарда 4,1%-ға жетті.
Ломбардтар ерекше назар аударуды талап етеді. Жыл басынан бері олардың проблемалық шағын несиелерінің көлемі 6,6 млрд теңгеден 18,5 млрд теңгеге дейін өсті, яғни шамамен 2,8 есе көбейген.
Жалпы мерзімі өткен берешек одан да айқын көрініс береді. 1 шілдедегі жағдай бойынша мерзімі кешіктірілген кез келген қарыздар 145,6 млрд теңгені немесе ломбардтар қоржынының 32,1%-ын құрады.
Бұл ломбардтардың несие қоржынындағы дерлік әрбір үшінші теңгенің мерзімі өткен берешегі бар дегенді білдіреді, дегенмен олардың барлығы 90 күннен аса қоймаған.
Реттеуді қатаңдату нені өзгертеді?
NPL90+ жалпы үлесінің төмендеуі сектор қоржыны сапасының бір жыл ішінде жақсарғанын көрсетеді. Дегенмен жекелеген сегменттерде проблемалық берешектің өсуі тәуекелдерді неғұрлым мұқият бағалауды қажет етеді.
Несиелік талаптарды өзгерткен кезде МҚҰ, несие серіктестіктері және ломбардтар арасындағы айырмашылықтарды ескеру маңызды. Олардың қарыз алушылары, несиелендіру мерзімдері және қамтамасыз ету модельдері әртүрлі.
Тағы бір мәселе туындайды: қаржыландыру алу қиындай түсетін қарыз алушылардың әрекеті қалай өзгереді?
Қарыз қаражатына деген сұраныс ұсынысты шектеумен бірге өздігінен жоғалып кетпейді. Ол қолжетімді несие берушілер арасында қайта бөлінуі мүмкін, ал қарыз алушылардың бір бөлігі қаржының балама көздерін іздей бастайды.
Қазақстанның микроқаржы нарығы үшін несиелік өсімнің сапасы айқындаушы факторға айналуда. 3,1 трлн теңгелік қоржын кезінде реттеудің тиімділігі оның жеке сегменттердің тәуекелдерін қаншалықты дәл ескеретініне және төлем қабілеті бар қарыз алушылар үшін қаржыландыру қолжетімділігін сақтайтынына байланысты болмақ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
