Астрономдар ғарыштың терең түкпірінен біздің планетамыздағыдай су бұлттары бар әрі ауа райы динамикалық түрде құбылып тұратын ерекше нысанды тапты. Бұған дейін белгілі болған WISE 0855 нысанын Джеймс Уэбб ғарыш телескопымен зерттеген ғалымдар ондағы су буынан түзілген бұлттардың біртіндеп қалыңдап, қайта сейілетінін нақты тіркеді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Ғарыштағы тарихи бақылау
Ғалымдар Күн жүйесінен тысқары кеңістіктен бұған дейін мыңдаған экзопланета тапқанымен, олардың ешқайсысынан Жердегідей су бұлттарының белсенді өзгерісін тікелей бақылай алмаған еді. Аризона университетіне қарасты Стюард обсерваториясының мамандары бұл жолы Джеймс Уэбб телескопының қуатты инфрақызыл құралдарын іске қосты.
Зерттеушілер тобы аталған нысанды тоқтаусыз 11 сағат бойы бақылап, әрбір 15 минут сайын жарық спектрін жазып отырған. Нәтижесінде бұлттар мен атмосфера қабаттарының уақыт өте келе қалай өзгеретіні туралы ең егжей-тегжейлі хроникалық дерек жиналды.
«Бұл – жақын орналасқан өзге ғарыш нысанында су бұлттарының бірде қалыңдап, бірде сейіліп жатқанын тікелей растаған алғашқы оқиға. Бұрынғы телескоптар арқылы тек жалпы сәулелену көрініп, бұлт пен температураның әсерін бір-бірінен ажырату мүмкін болмайтын. Енді оларды нақты бөліп көріп отырмыз», – деп түсіндірді зерттеу жетекшісі Бриттани Майлз.
WISE 0855 қандай ғарыш нысаны?
WISE 0855 астрономиялық тұрғыдан планетаға да, кәдімгі жұлдызға да толық жатпайды. Ғылымда мұндай ғарыш денелерін қоңыр ергежейлі немесе «сөнген жұлдыз» деп атайды. Олар жұлдыз ретінде қалыптаса бастағанымен, қойнауында термоядролық синтез жүруіне қажетті массаны жинай алмаған.
Көлемі жағынан Юпитерге ұқсас бұл нысанның массасы алып газды планетадан бірнеше есе үлкен. Оны 2014 жылы астроном Кевин Луман NASA-ның инфрақызыл телескопы архивінен тауып, алғашқы сипаттамасын жасаған болатын. Алайда сол кездегі құрылғылар нысанның атмосфералық құпиясын толық ашуға қауқарсыз еді.
WISE 0855 Жерден небәрі 7,5 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл – ғарыштық өлшеммен алғанда біздің Күн жүйемізге ең жақын көршілердің бірі саналатын төртінші жүйе.
Суық атмосфера және күрделі химиялық процестер
Ғалымдарды таңғалдырған тағы бір жайт – нысанның температурасы. WISE 0855 белгілі қоңыр ергежейлілердің ішіндегі ең суығы болып саналады. Оның орташа температурасы шамамен минус 8 градус Цельсий төңірегінде, яғни Жер бетіндегі қысқы ауа райына ұқсас. Дәл осы салқындық су буының қою бұлтқа және мұз кристалдарына айналуына мүмкіндік беріп отыр.
Сонымен бірге, зерттеу барысында бұлттардың қозғалысымен қатар тереңнен көтерілетін уытты газдардың динамикасы байқалды. Нысан өз осінен айналған сайын оның атмосферасында көміртек тотығы мен фосфин секілді қосылыстар төменгі ыстық қабаттардан жоғары ағылып, айналымға түседі.
Өмір сүруге жарамды ма?
Астрономдар су бұлттары мен динамикалық ауа райының табылуы бұл әлемде тіршілік бар дегенді білдірмейтінін баса айтады. WISE 0855 құрылымы жағынан Жерге қарағанда Юпитер секілді газды алыптарға әлдеқайда жақын. Оның қатты беткі қабаты жоқ, ал атмосферасында оттегінің орнына тыныс алуға келмейтін газдар басым.
Дегенмен, бұл жаңалық Күн жүйесінен тыс ғаламшарлар мен жұлдызды нысандардың атмосфералық құбылыстарын модельдеуге зор мүмкіндік береді. Ғалымдар енді су циклдары мен құбылмалы ауа райының басқа да экзопланеталарда қалай жүретінін жаңа деңгейде салыстырып зерттей алады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
