Тәжікстанда Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше мемлекеттердің Үкімет басшылары кеңесінің кезекті 25-ші отырысы өтті. Отырыс Тәжікстанның төрағалығымен өтіп, оған Ресей премьер-министрі Михаил Мишустин, Иранның бірінші вице-президенті Мохаммад Ареф, сондай-ақ Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан және Қытай премьер-министрлері қатысты, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Ресми түрде келіссөздердің негізгі тақырыбы сауда-экономикалық кооперация мен экономикалық ынтымақтастықты тереңдету болды, алайда бұл ретте отырыстың күн тәртібінде соңғы жылдары ШЫҰ-ның ең белсенді қатысушыларының біріне айналған Иранмен экономикалық өзара іс-қимыл мәселелері орталық орын алды.
Атап айтқанда, Тәжікстанда Ресей премьер-министрі Иранның вице-президентімен жеке кездесу өткізіп, қазіргі геосаяси сын-қатерлер жағдайында сауда-экономикалық өзара іс-қимылды арттырудың басымдығын атап өтті. Мишустин Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) пен Иран арасындағы 2025 жылдың мамырында күшіне енген және Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан мен Ресейден келетін тауарларға Иран нарығына қолжетімділік ашқан еркін сауда туралы келісімнің оң нәтижесін атап өтті.
Өз кезегінде Иранның бірінші вице-президенті ресми Тегеранның стратегиясын «бірлестіктің мүмкіндіктерін барынша пайдалану» деп белгілеп, Иранның ШЫҰ-дағы басымдықтарының қатарында экономикалық ынтымақтастық пен жасанды интеллектті (ЖИ) дамытуды атады. Сондай-ақ Ареф Иранның жұмыс топтарына, комиссияларға және комитеттерге белсенді қатысатынын және ШЫҰ-ға мүше мемлекеттермен ортақ мүдделердің арқасында құнды нәтижелерге қол жеткізгенін атап көрсетті.
Ұлттық валюталармен есеп айырысу және жаңа қаржы жүйесі
Тәжікстанда өткен ШЫҰ-ға мүше елдер делегацияларының басшыларымен кездесуде Ареф өзара есеп айырысуда ұлттық валюталарды неғұрлым белсенді пайдалануға шақырды.
«Бірлестік мемлекеттеріне қаржылық өзара іс-қимылдың әлеуетін іс жүзінде жүзеге асыру қажет, бұл ШЫҰ-ға қатысушы елдердің қаржы жүйелері үшін сыртқы тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді», – деп атап өтті Иранның бірінші вице-президенті Мохаммад Ареф.
Бұл ретте бірлестік бойынша әріптестер қаржы саласындағы Иран бастамаларын қолдауға дайын екендігін көрсетуде. Мәселен, Ресей ұлттық экономикаларды дамыту және ауқымды инвестициялық жобаларды іске асыру үшін қажетті заманауи төлем инфрақұрылымын құру мәселесін жүйелі түрде көтеріп келеді.
ШЫҰ даму кезеңдері мен бүгінгі әлеуеті
Сондай-ақ Иранның бірінші вице-президенті ұйымның өзі бастапқыда 1997 жылы аумақтық дауларды реттеу үшін құрылған «Шанхай бестігі» – Қытай, Ресей, Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан тетігінен өсіп шыққанын еске салды. Кейіннен, 2000 жылы «Шанхай бестігі» аясында анағұрлым кең ұйым құру идеясы пайда болып, ол бір жылдан соң ШЫҰ құру туралы ресми декларациямен рәсімделді. 2001 жылы бастапқы бес мемлекетке Өзбекстан, ал 2017 жылы Үндістан мен Пәкістан қосылды, 2023 жылдың шілдесінде толыққанды мүшелер қатарына Иран, ал 2024 жылы Беларусь қосылды.
Қазіргі уақытта ШЫҰ Еуразия аумағының 65%-ын, яғни 35 млн шаршы шақырымын және планета халқының шамамен 50%-ын (он мүше мемлекет шеңберінде барлығы 3,5 млрд адамды) біріктіреді, оның ішінде төрт мемлекет ядролық держава, ал үш мемлекет ғарыштық алпауыт саналады.
Ағымдағы жылдың алты айында Иранның ШЫҰ-ға мүше мемлекеттермен тауар айналымы рекордтық 17 млрд долларға жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен 31%-ға өсті.
Бұл ретте ирандық экспорт ШЫҰ елдеріне шамамен 9 млрд долларды құраса, импорт 68%-дық өсіммен 8 млрд долларға жуықтаған.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
