Қазақстан тұщы су айдындарын қалпына келтіру көлемі бойынша әлемдегі көшбасшы он елдің қатарына кірді. GEOSTATISTICA жобасы жариялаған халықаралық рейтингте республика алтыншы орынға ие болды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Елімізде қазіргі уақытта тозған көлдер, өзендер мен батпақты алқаптарды қосқанда шамамен 330 мың гектар аумақ қалпына келтірілуде. Қуаңшылық басым далалық республика үшін әрбір осындай су нысанының маңызы ерекше.
Кімдер көш бастап тұр
Рейтингте айтарлықтай басымдықпен бірінші орынды Индонезия иеленді, бұл елде 6 миллион гектарға жуық аумақ қайта жаңғыртылып жатыр. Мемлекет көміртектің орасан зор қорын сақтап отырған деградацияға ұшыраған тропикалық шымтезекті жерлерді көп жылдар бойы қалпына келтіріп келеді.
Одан кейінгі орындарда әрқайсысында бір миллион гектардан сәл азырақ аумақ қамтылған Польша мен Бенин тұр. Алғашқы бестікті Камерун мен Ирак түйіндейді.
Қазақстан олардан кейінгі орынға тұрақтап, АҚШ, Нидерланды, Кения және Моңғолияны басып озды. Америкалықтармен арадағы айырмашылық көп емес, оларда рейтинг бойынша 310 мың гектар көрсетілген.
Жаһандық бастаманың бір бөлігі
2024 жылдың желтоқсанында Эр-Риядта өткен One Water саммитінде Қазақстан тұщы суды қалпына келтіру және қорғау жөніндегі әлемдегі ең ірі Freshwater Challenge бастамасына ресми түрде қосылды. Республика осы саммитті ұйымдастырушылардың бірі болды.
Бастаманың мақсаты – 2030 жылға қарай 300 мың шақырым өзен мен 350 миллион гектар батпақты-сулы жерді қалпына келтіруге бағыттау. Қатысушы елдер ұлттық мақсаттары мен жобаларын өздері анықтайды, ал халықаралық қорлар оларды қаржыландыруға қолдау көрсетеді.
Солтүстік Арал қайта жандануда
Қазақстандағы су айдынын қалпына келтірудің ең танымал үлгісі Арал теңізімен байланысты. 2005 жылы еліміз Сырдария суын ұстап қалу және Солтүстік Аралды сақтап қалу үшін Көкарал бөгетін салды, сондай-ақ теңізге көбірек су жіберу мақсатында суару жүйелерін жаңғыртты.
Солтүстік Аралдағы су көлемі 2022 жылдың соңындағы 18,9 млрд текше метрден 2025 жылдың соңына қарай 23 млрд текше метрге дейін ұлғайды. Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың қаңтардағы отырысында Мемлекет басшысы Аралды құтқаруды бүкіл адамзаттың міндеті деп атады.
«Бір кездері тартылып кеткен теңіз қайта оралып жатыр және Кіші Арал біртіндеп қалпына келуде», – деп атап өтті Президент Қасым-Жомарт Тоқаев.
Келесі кезеңге де дайындық жүріп жатыр. Жобаның екінші фазасы Солтүстік Аралдағы су деңгейін Балтық жүйесі бойынша 44 метрге дейін көтеру үшін Көкарал бөгетін қайта жаңартуды қарастырады, жұмыстар 2029 жылға дейінгі мерзімге есептелген. Президент бұл істің сәттілігі су дипломатиясына да байланысты екенін, өйткені Қазақстан аумағы арқылы ағатын көптеген өзендер көрші елдерден бастау алатынын еске салды.
Каспийдің тартылуы
Каспий бойынша ахуал біршама күрделі. Түрікменстанда өткен алғашқы Каспий экологиялық саммитінде Президент Әзербайжанның Каспий теңізінің таяздануы бойынша вице-премьерлер деңгейіндегі үкіметаралық комиссия құру туралы ұсынысын қолдады. Оның айтуынша, судың тартылу зардаптарын барынша азайтып, экономикамыз бен экожүйеміздің қазіргі өзгерістерге бейімделуіне көмектесу үшін үйлесімді әрекеттерге көшетін уақыт жетті.
Теңіздің таяздануы кеме қатынасына, порт инфрақұрылымына, балық шаруашылығына, энергетика мен өнеркәсіпке айтарлықтай қауіп төндіреді. Каспий қазірдің өзінде 16 мың шаршы шақырымнан астам акваториясынан айырылды.
Соңғы ғасырда саны бір миллионнан 270 мың басқа дейін азайған каспий итбалығының тағдыры ерекше алаңдаушылық туғызады. Каспий маңы мемлекеттері Қазақстанның Каспий теңізінің су ресурстарын сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу туралы ұсынысын мақұлдады.
Жолдаудағы су мәселесі
Су тапшылығы мәселесі Президенттің қазан айының соңында жариялаған Қазақстан халқына Жолдауында да кеңінен қозғалды. Мемлекет басшысы су ресурстарының тапшылығы жүйелі әрі батыл шараларды талап ететінін атап өтті.
Үкімет пен әкімдіктерге су тұтынуды бақылауды күшейту, желілердегі ысырапты азайту және ауыз суды өзге мақсаттарға, атап айтқанда көлік жуу орындарында пайдалануға жол бермеу тапсырылды. Президент суды оның нақты құнымен бағалау қажет екенін және су пайдалану саласында басталған тарифтік реформаны соңына дейін жеткізу керектігін айтты.
«Суды үнемдеп пайдалану шаруашылық жүргізудің міндетті қағидатына айналуға тиіс», – деді Мемлекет басшысы.
Суды есепке алу толық цифрландырылуға тиіс. Үкіметке қысқа мерзім ішінде Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін құруды аяқтау тапсырылды.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
