Ғалымдардың соңғы онжылдықта жүргізген зерттеулері атмосферадағы көмірқышқыл газының (CO₂) артуы мен жаһандық жылынудың бірлескен әсері топырақтағы фосфордың қолжетімділігін едәуір төмендететінін анықтады, деп жазады Ertenmedia.kz.
Бұл жағдай әсіресе күріш пен басқа да жер дақылдарын өсіретін ауыспалы егістік жүйелеріне кері әсер етіп, болашақтағы азық-түлік қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін.
Қытай Ғылым Академиясының Топырақтану институтының ғалымдары жүргізген бұл зерттеу нәтижелері Nature Geoscience журналында жарияланды. Мамандардың пікірінше, климаттың жылынуы топырақтағы фосфордың өсімдіктер үшін қолжетімсіз қосылыстарға айналуына шешуші әсер етеді.
Фосфордың азоттан айырмашылығы оны атмосферадан алу мүмкін емес. Оның қолжетімділігі топырақ минералдарының өзара әрекеттесуіне және микробтық белсенділікке тікелей байланысты. Күріш өсірілетін су басқан алқаптарда тұрақты суару және кептіру нәтижесінде тотықсыздану үдерісі күрт өзгеріп, фосфор айналымын одан әрі күрделендіреді.
Бұл үдерістерді жан-жақты зерттеу үшін доценттер Ван Ю, Чжан Цзябао және Чжу Чуньву бастаған ғалымдар он жыл бойы атмосферада CO₂ деңгейін арттырып, сонымен бірге табиғи жылынуды модельдеу бойынша FACE (еркін ауада көмірқышқыл газын байыту) экспериментін жүргізді. Зерттеу күріш пен бидайдың жыл сайын кезектесіп өсірілуіне негізделген типтік ауыспалы егістік жүйесінде өтті.
Зерттеу нәтижесі атмосферадағы CO₂ концентрациясының артуы мен жаһандық жылыну топырақтағы фосфордың өсімдіктерге қолжетімділігін бірлесіп төмендететінін көрсетті. Әсіресе жылынудың ролі айқын болды. Ұзақ уақыт бойы жүргізілген бұл тәжірибе өсімдіктер оңай сіңіретін фосфордың тұрақты органикалық-минералды кешендер мен микробтық биомассаға өтуіне әкеліп соқты.
Ғалымдар топырақтағы фосфор фракцияларының, темір-органикалық кешендердің, микробиологиялық сипаттамалардың және өсімдіктердің фосфорды сіңіру деректерін талдай отырып, климаттық өзгерістер әсерінен күріш алқаптарында фосфор айналымының тұйық циклге ауысуын анықтады.
Бұл нәтижелер тыңайтқыш мөлшерін көбейту арқылы мәселені шешуге деген көзқарастың тиімсіздігін көрсетеді. Әсіресе, фосфор сіңірілуі қиын топырақтарда немесе тыңайтқыштар шектеулі аудандарда тыңайтқыш мөлшерін арттыру тиімсіз әрі экологиялық қатерлерге әкелуі мүмкін.
Контекст
Бұған дейін осы ғалымдар тобы CO₂ концентрациясының жоғарылауының топырақтағы фосфорға жеке-дара теріс әсер ететінін анықтаған болатын. Соңғы зерттеулерде климаттық жылынуды модельдеу инфрақызыл жылытқыш құрылғыларды тайфун және муссон кезеңінде тұрақты жөндеуді қажет ететін күрделі техникалық шараларды қамтыды. Дегенмен, зерттеудің сенімділігі үшін бұл шараларды іске асыру өте маңызды болған.
Ғалымдар бұл зерттеулер климаттың өзгеруіне төзімді фосфорды басқарудың жаңа стратегияларын әзірлеудің қажеттігін көрсетіп отырғанын айтады. Олар климаттық өзгерістерге бейімделу мүмкіндігі төмен өңірлердегі күріш шаруашылығының осал тұстары артып бара жатқанына назар аударуда. Авторлар алдағы уақытта нақты әрі дәл тыңайтқыштар енгізуді, сондай-ақ темір мен фосфор өзара әрекеттесуін реттейтін арнайы топырақ қоспаларын қолдануды ұсынып отыр. Мұндай кешенді әдіс климаттың болашақтағы өзгерістері жағдайында ауыл шаруашылығының өнімділігін сақтап қалуға мүмкіндік береді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
