Қазақстанда инклюзивті және арнайы білім беру жүйесін жаңғыртатын 2026–2030 жылдарға арналған кешенді жоспар әзірленіп жатыр. Құжат ерекше білім беру қажеттілігін ерте анықтап, балаға көрсетілетін көмекті өңірге тәуелді етпейтін бірыңғай модель қалыптастыруды көздейді, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Оқу-ағарту министрлігі жоспарды өзге мемлекеттік органдармен бірлесіп дайындауда. Негізгі міндеттер қатарында мамандар даярлау жүйесін жаңарту, білім беру және оңалту ұйымдарының желісін кеңейту, психологиялық-педагогикалық сүйемелдеудің ортақ стандарттарын енгізу бар.
Жаңа модель баланың ерекше білім беру қажеттілігін мүмкіндігінше ерте кезеңде анықтауға бағытталады. Қиындық дер кезінде байқалса, педагог, психолог, логопед және өзге мамандар көмекке жылдам қосыла алады. Мұндай тәсіл мәселенің күрделенуін күтпей, баланың әлеуетін ерте дамытуға мүмкіндік береді.
Министрлік кадрлық әлеуетті күшейтіп, инклюзивті ортада жұмыс істейтін мамандарды даярлаудың заманауи әдістерін енгізбек. Балаға қолдау көрсететін педагог пен психологтың білімі ғана жеткіліксіз. Олардың әрекеті өзара үйлесіп, ата-анамен тұрақты байланыс орнатылуы қажет.
Жоспар аясында білім беру және оңалту ұйымдарының инфрақұрылымын кеңейту қарастырылған. Психологиялық-педагогикалық қолдауға қойылатын бірыңғай талаптар өңірлер арасындағы алшақтықты азайтуға тиіс. Қазір баланың алатын көмегі тұрғылықты жеріне және жергілікті маман тапшылығына қарай өзгеріп кетуі мүмкін.
Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, инклюзивті білім беру ортасында ерекше білім беру қажеттілігі бар 101,8 мың бала оқиды. Олардың 74,5 мыңнан астамы жалпы білім беретін мектепке барады. Қолданыстағы талап бойынша бір қалыпты сыныпта ерекше білім беру қажеттілігі бар үш баладан артық оқымауы керек.
Арнайы оқыту формасын қажет ететін балалар үшін елде 1255 арнайы сынып жұмыс істейді. Онда 7223 бала білім алып жүр. Мұндай сыныптарда оқу бағдарламасы баланың жеке мүмкіндігі мен қажеттілігіне қарай бейімделеді.
Ерекше бала бірыңғай қолдау алады
Қазір инклюзивті оқытуға қажетті жағдай 2208 мектепке дейінгі ұйымда, 6619 мектепте және 356 техникалық-кәсіптік білім беру мекемесінде жасалған. Ведомство мұндай жағдайға кедергісіз орта мен ерекше қажеттілігі бар баламен жұмыс істей алатын педагогтің болуын жатқызады.
Алайда пандус орнату немесе штатқа бір маман қабылдау толыққанды инклюзияны қамтамасыз етпейді. Балаға қолдау сабақ үстінде, үзілісте және ұжымға бейімделу кезеңінде тұрақты көрсетілуі керек. Педагог пен ата-ана нақты жағдайда қалай әрекет ететінін түсінгенде ғана инфрақұрылым шынайы нәтиже береді.
Құжатта цифрлық технологиялардың мүмкіндігіне де назар аударылады. Мәжілістің VIII шақырылым депутаты Екатерина Смышляеваның айтуынша, онлайн білім беру, конференцияға қашықтан қатысу және цифрлық ғылыми орта мүгедектігі бар азаматтарға жаңа мүмкіндік ашады. Мұндай сервистер әсіресе тірек-қимыл жүйесінде ерекшелігі бар адамдар үшін маңызды.
Сонымен бірге цифрлық кеңістік әр адамға бірдей қолжетімді болуға тиіс. Көру қабілеті бұзылған азаматтар кей сайт пен мобильді қосымшаны пайдалана алмайды. Өзге пайдаланушыларға арнайы бағдарлама, құрылғы немесе интерфейсті бейімдеу қажет болуы мүмкін.
Цифрлық кодексте мүгедектігі бар адамдар мен қозғалысы шектеулі азаматтар үшін технология, өнім және қызмет қолжетімділігін қамтамасыз ету талаптары белгіленген. Ақпаратты дыбыстау, аудионы мәтінге айналдыру және интерфейсті арнайы құралдарға бейімдеу цифрлық кедергіні азайтатын тетіктердің қатарына кіреді.
Инклюзивті білім беру моделін қайта қарау жөніндегі тапсырманы Премьер-министр Олжас Бектенов берген. Үкімет кадрлық қамтуды күшейтіп, ерекше қажеттілігі бар балаларды сүйемелдеу жүйесін жаңартуды және менталдық ерекшелігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасыларға бірыңғай ведомствоаралық қолдау тетігін қалыптастыруды талап етті.
2026–2030 жылдарға арналған жоспар осы бағыттарды бір бағдарламаға біріктіруге тиіс. Медицина, әлеуметтік қорғау және білім беру салалары өзара дерек алмасып, отбасыға көмекті бірізді ұсынуы қажет. Қазіргі бытыраңқы жүйеде ата-ана әр мекемеге жеке барып, қажетті қызметті өз бетімен іздеуге мәжбүр болуы мүмкін.
Ерекше білім беру қажеттілігін ерте анықтау баланың келешегіне тікелей әсер етеді. Көмек кеш көрсетілсе, оқушы оқу бағдарламасын меңгеруде қиналып, құрдастарынан оқшаулануы ықтимал. Ал дер кезінде құрылған жеке қолдау бағыты оның мектепке бейімделуіне, қабілетін дамытуына және қоғам өміріне еркін араласуына жол ашады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
