Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Шанхайға жұмыс сапары мен Жасанды интеллект жөніндегі дүниежүзілік конференцияда көтерген бастамалары халықаралық ақпарат кеңістігінде кеңінен талқыланды. Шетелдік басылымдар Қазақстанның жасанды интеллектіні басқаруға араласуын, 15 миллиард доллардан асатын келісімдер топтамасын және Еуразиядағы көлік-цифрлық көпір ретіндегі орнын ерекше бағалады, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Мемлекет басшысы Шанхайға 15 шілдеде келіп, келесі күні Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпинмен келіссөз жүргізді. 17 шілдеде «Жарқын болашақ жолындағы жасанды интеллект саласындағы әріптестік» ұранымен өткен WAIC конференциясының ашылу рәсімінде сөз сөйледі.
Кездесулер мен іскерлік келіссөздердің қорытындысында қазақстандық және қытайлық компаниялар жалпы құны 15 миллиард доллардан асатын 70-тен астам коммерциялық құжатқа қол қойды. Келісімдер жасанды интеллект, цифрлық инфрақұрылым, көлік, қаржы, ауыл шаруашылығы, автокөлік өндірісі және жоғары технологиялы өнеркәсіп бағыттарын қамтиды.
Сингапурдың In Diplomacy басылымы Тоқаевтың Шанхайдағы сөзін жасанды интеллектіні халықаралық деңгейде басқаруға бағытталған кешенді бағдарлама ретінде бағалады. Басылым Президенттің технологияны геосаяси бәсекенің қаруына емес, бейбітшілікке, ортақ өркендеуге және орнықты дамуға қызмет ететін құралға айналдыру жөніндегі ұстанымына назар аударды.
Мемлекет басшысы «Қазақстан – Қытай цифрлық көпірі» бастамасын ұсынып, екі елдің цифрлық экономикасын өзара байланыстыру қажеттігін айтты. Жоба электрондық сауда, деректер алмасу, инновациялық өнімдер мен цифрлық қызметтер айналымын кеңейтуге арналған практикалық платформаға айналуы мүмкін.
Тоқаев өнеркәсіп, тау-кен өндірісі, энергетика, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және су ресурстарын басқару саласында жасанды интеллектіні жауапкершілікпен енгізуді ұсынды. Оның пайымынша, технология экономиканың өнімділігін арттырып қана қоймай, мемлекеттік қызметтің сапасын жақсартып, азаматтардың күнделікті өміріне нақты пайда әкелуге тиіс.
Шетелдік басылымдар Қазақстан Президентінің жасанды интеллектіні реттеу мәселесіне де ерекше мән бергенін жазды. Тоқаев технологиялық прогресс оны түсіну мен бақылау мүмкіндігінен жылдам дамып бара жатқанын айтып, ортақ стандарт, тестілеу мен сертификаттау тәртібін қалыптастыруға шақырды. Киберқауіп, дипфейк, цифрлық алаяқтық және адам бақылауынан шығып кететін автономды жүйелерге қарсы халықаралық тетік қажет екенін атап өтті.
15 миллиард долларлық серпін
Президент «Жасанды интеллект – игілік үшін, жасанды интеллект – баршаға» қағидатын қолдап, технологияға әділ қолжетімділікті негізгі мәселе ретінде көтерді. Оның айтуынша, ешбір мемлекет дайын жүйенің қарапайым тұтынушысы болып қалмауы керек. Әр ел адами капиталын, цифрлық инфрақұрылымын және институционалдық әлеуетін дамытуға мүмкіндік алуға тиіс.
Reuters Қазақстанның жаһандық технологиялық коалициялар арасындағы ерекше орнына назар аударды. Агенттік дерегіне сәйкес, Астана Қытай бастамасымен құрылған, 29 мемлекет қатысатын Дүниежүзілік жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық ұйымына да, АҚШ қолдайтын 35 елдің AI Opportunity Statement бастамасына да қосылған жалғыз мемлекет саналады.
Мұндай дипломатиялық позиция Қазақстанның дәстүрлі көпвекторлы саясаты цифрлық дәуірде де жалғасып жатқанын аңғартады. Ел Вашингтон мен Бейжің ұсынған екі технологиялық модельдің бірін таңдап қана қоймай, екі орталықпен қатар жұмыс істеуге және халықаралық қағидаларды қалыптастыру үдерісіне араласуға ұмтылып отыр.
Қазақстан жаңа халықаралық ұйымның алғашқы отырысын Астанада өткізуге және оның Орталық Азиядағы кеңсесін ел аумағында орналастыруға дайын екенін мәлімдеді. Осы бастама жүзеге асса, Қазақстан жасанды интеллектіні тұтынатын нарық қана емес, технологиялық дипломатия мен халықаралық реттеудің өңірлік орталығына айналуы мүмкін.
Шанхай сапарының экономикалық бөлігі де халықаралық басылымдардың назарынан тыс қалған жоқ. The Times of Central Asia 70-тен астам келісім мен меморандумның жарияланған жалпы құны 15 миллиард доллардан асқанын жазды. Басылым мұндай көрсеткіш нақты инвестицияның түгелдей бірден құйылғанын білдірмейтінін, құжаттардың бір бөлігі алдағы жобаларға арналған меморандум екенін де атап өтті.
Негізгі келісімдердің бірі Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен Huawei Technologies арасындағы стратегиялық әріптестікке қатысты. Сонымен бірге Қазақстанда деректер орталығын, бұлтты технологияны, суперкомпьютерлік қуатты, жасанды интеллект зертханаларын, ғылыми ұйымдар мен стартаптарды біріктіретін Data Center Valley жобасын дамыту көзделген. Екібастұздағы кешеннің жоспарланған қуаты 1 гигаватқа жетуі мүмкін.
Табиғи ресурстан технологияға
Өнеркәсіптік келісімдер арасында Allur Group пен Li Auto компаниясының Қазақстанда автокөлік өндіру жөніндегі жобасы бар. Қостанайдағы зауыт Қытайдан тыс жерде Li Auto модельдері сериялық құрастырылатын алғашқы өндірістік алаңға айналмақ. Astana Motors пен Chery Holding те OMODA және JAECOO көліктерін шығаруға қатысты технологиялық лицензия жөнінде келісімге келген.
Жасанды интеллект пен робот техникасы саласында Qazbot Technologies, Agibot, UBTECH Robotics және қазақстандық ғылыми-білім беру ұйымдарының қатысуымен бірқатар жоба қолға алынбақ. Аталған келісімдер дайын жабдық импорттаумен шектелмей, жергілікті инженер даярлау, зерттеу жүргізу және технология трансферін қамтамасыз етуге бағытталған.
Euronews Шанхайдағы кездесуді Қытай мен Қазақстан арасындағы стратегиялық әріптестіктің жаңа деңгейге көтерілуі ретінде сипаттады. Басылым келісімдер пакетінің құнын еуромен есептегенде шамамен 11, 4 миллиард еуро деп көрсетіп, Си Цзиньпиннің екі мемлекет арасындағы байланысты кеңейтуге әлі де мол мүмкіндік бар деген пікірін келтірді.
Шетелдік медиа Тоқаевтың табиғи ресурсқа сүйенген ескі экономикалық модельдің мүмкіндігі шектеулі екенін ашық айтқанына да назар аударды. Жаңа кезеңде мемлекеттің бәсекеге қабілеті мұнай мен металл қорымен ғана емес, технология, дерек, ғылыми ізденіс және жасанды интеллектіні игеру қабілетімен өлшенеді.
Financial Times Шанхайдағы конференцияны Қытайдың жасанды интеллект саласындағы жаһандық көшбасшылыққа ұмтылысының көрінісі ретінде бағалады. Бейжің дамушы мемлекеттерге технологиялық құзыретін арттыруға көмектесіп, халықаралық стандарттарды қалыптастыруда жетекші рөл атқаруды көздеп отыр. Қазақстан осындай үлкен технологиялық трансформацияға сырттан бақылаушы ретінде емес, өз бастамасы бар қатысушы ретінде кірді.
Қытай төрағасы Қазақстанның цифрлық трансформациясына қолдау көрсетіп, технология және тәжірибе алмасуға дайын екенін жеткізді. Қытай тарапы Қазақстанмен арадағы мәңгілік жан-жақты стратегиялық әріптестіктің жоғары деңгейде дамып келе жатқанын және ынтымақтастықтың келешегі кең екенін атап өтті.
Қазақстан жаңа бәсеке жолын таңдады
Халықаралық басылымдар Қазақстанның көлік-логистикалық салмағына да тоқталды. Қытай мен Еуропа арасындағы теміржол жүгінің шамамен 85 пайызы Қазақстан аумағымен өтеді. Ел соңғы 15 жылда көлік және логистика инфрақұрылымына 35 миллиард доллардан астам инвестиция салған.
Тоқаев Қазақстанды Қытайды Орталық Азия, Кавказ, Таяу Шығыс және Еуропамен жалғайтын негізгі құрлықтық хабқа айналдыру міндетін қойды. Бақты – Аягөз теміржол желісі, жаңа шекаралық өткізу бекеті, Каспий бағытындағы терминалдар және Smart Cargo цифрлық платформасы транзиттік дәліздердің өткізу мүмкіндігін арттыруға тиіс.
Smart Cargo кеден, логистика және коммерциялық қызметтерді бір жүйеге біріктіріп, жүктің қозғалысын жедел бақылауға мүмкіндік береді. Мұндай цифрлық шешім Қазақстанның тек географиялық транзиттік аумақ емес, технологиялық тұрғыдан басқарылатын логистикалық платформаға айналуына жол ашады.
Шанхай сапары барысында сауда-экономикалық ынтымақтастықтың 2027-2030 жылдарға арналған бағдарламасы мен жол картасы қабылданды. Құжаттар инвестиция, өндіріс, көлік, ауыл шаруашылығы және цифрлық экономика саласындағы жобаларды ұзақ мерзімді жоспарға біріктіреді.
Шетелдік басылымдардың ортақ бағасы Қазақстанның халықаралық технологиялық күн тәртібіндегі салмағы күшейіп келе жатқанын көрсетеді. Ел бір жағынан Қытаймен өндірістік және цифрлық кооперацияны тереңдетіп, екінші жағынан жасанды интеллектіні басқарудың жаһандық ережесін талқылауға қатысып отыр.
Сапардың негізгі саяси мәні де осында. Қазақстан дайын технологияны сатып алатын перифериялық нарық күйінде қалмай, жаңа индустрия қалыптастыруға, инженерлік құзыретін өсіруге және халықаралық цифрлық архитектурадан өз орнын алуға ұмтылып келеді.
15 миллиард доллардан асатын келісімдер осы бағыттың экономикалық негізін қалайды. Ал «Қазақстан – Қытай цифрлық көпірі», жасанды интеллект стандарттарын әзірлейтін сарапшылар алаңы және Астанада халықаралық ұйымның кеңсесін ашу жөніндегі бастамалар елдің технологиялық дипломатиядағы өрісін кеңейтеді.
Шетелдік медиа Тоқаевтың Шанхай сапарын кезекті хаттамалық кездесу емес, Қазақстанның экономикалық және технологиялық бағдарын айқындаған маңызды кезең ретінде бағалады. Астана енді Еуропа мен Азияны жалғайтын көлік көпірі болумен шектелмей, дерек, жасанды интеллект және жаңа өндіріс ағынын тоғыстыратын цифрлық торапқа айналуға талпынып отыр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
