Ресей сарапшылар алдағы төрт жылда елден шығарылатын қатты отын экспортының басым бөлігі Тынық мұхиты жағалауына қарай ойысады деген тосын болжам жасады. Neft Research зерттеу орталығының бағалауынша, 2030 жылға қарай Ресейдің көмір экспортындағы Қиыр Шығыс порттарының үлесі қазіргі 60 пайыздан шамамен 80 пайызға дейін бір-ақ секіруі мүмкін, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Сарапшылар мұндай күрт өзгерістің негізгі себебі ретінде екі басты факторды атайды:
Шығыс полигонының (БАМ және Транссиб теміржолдары) өткізу қабілетін жылына 180 миллион тоннадан 210 миллион тоннаға дейін кеңейту жоспары;
Әлемдік нарықта көмір бағасының төмендеуі, соның салдарынан Ресейдің батыс бағытындағы экспорттық дәліздерінің тиімсіз болып қалуы.
Дегенмен сала мамандарының арасында осынау батыл сценарийдің жүзеге асуына күмәнмен қарайтындар көп.
РЖД-ның қысқарған бюджеті: Құрылыс тоқтап қала ма?
Сарапшылар күмән келтіріп отырған алғашқы жайт – «Ресей темір жолдары» (РЖД) мемлекеттік корпорациясының инфрақұрылымдық мүмкіндіктері. Шығыс полигонын кеңейту мақсаты белгіленгенімен, оны қаржыландыру көлемі жыл сайын қысқарып барады.
Инвестициялық бағдарлама 2024 жылғы 1, 5 триллион рубльден 2025 жылы 890 миллиард рубльге дейін құлдыраса, 2026 жылға қарай қайта қаралған жоспардың өзінде 783 миллиард рубльге дейін азайған. Қаржының мұншалықты сарқылуы жағдайында Байкал-Амур магистралі мен Транссибтің өткізу қуатын уақтылы 210 миллион тоннаға жеткізу екіталай болып көрінеді.
Осы мәселеге назар аударған «Перевозки и инфраструктура» ғылыми-зерттеу орталығының президенті Павел Иванкин РБК басылымына берген түсініктемесінде БАМ мен Транссибті жаңғыртудың үшінші кезеңі мерзімінен кешігуі ықтимал екенін еске салды. Оның пайымдауынша, өткізу қабілеті шектеулі теміржол желілері жүк ағынының өсімін көтере алмайды.
«Шығыс бағытына сұраныс сөзсіз болады, ал көлік инфрақұрылымының мүмкіндіктері жөнелтілімдерді қатты тежейтін болады. Бұл өз кезегінде оңтүстік және солтүстік-батыс бағытындағы порттардың жұмысына тікелей қолдау болады», – деді Павел Иванкин.
Геосаясат және балама дәліздердің тиімділігі
Көмір тасымалының тиімділігі тек Азия нарығының сұранысына ғана емес, күрделі геосаяси жағдайларға да тәуелді. Қиыр Шығыс портынан тыс бағыттардың да өз артықшылықтары сақталып отыр:
Солтүстік-Батыс дәлізі: Егер алдағы жылдары саяси жағдай өзгеріп, ресейлік көмір еуропалық нарыққа қайта жол тапса (мамандар мұны 2030 жылға дейін теориялық тұрғыда жоққа шығармайды), Балтық теңізі порттарының рентабельділігі күрт артады;
Қара теңіз және Оңтүстік порттары: Аймақтағы қауіпсіздік жағдайы тұрақталған жағдайда, Түркия мен Солтүстік Африка елдеріне, тіпті Үндістанға жүк жөнелту үшін оңтүстік бағыт Қиыр Шығыс арқылы айналып өткеннен әлдеқайда арзан әрі жылдам болмақ.
Болжам неліктен асыра бағаланған?
Ресейлік көмір экспортының Батыстан Шығысқа қарай жылжып жатқаны – бүгінгі нақты үрдіс. Алайда 2030 жылға қарай бүкіл экспорттың 80 пайызын бір ғана Қиыр Шығыс порттарына үйіп-төгу мүмкін емес. Теміржол желісінің тарлығы, бюджеттің тарылуы және балама бағыттардың географиялық артықшылықтары жүктердің бір бағытта монополиялануына жол бермейді.
Сондықтан Neft Research ұсынған 80 пайыздық көрсеткіш шынайы мүмкіндіктен гөрі шамадан тыс асыра бағаланған оптимистік болжамға ұқсайды.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
