23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарының сайлауы Қазақстандағы жаңа парламенттік модельді қалыптастырудың шешуші кезеңіне айналады. APRI Armenia қолданбалы саяси зерттеулер институтының сарапшысы Сергей Мелконянның пікірінше, дауыс беру қорытындысы елдің алдағы бес жылдағы заңнамалық күн тәртібіне ғана емес, Қазақстанның шетелдік серіктестерімен парламентаралық байланысына да ықпал етеді, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан тарихында алғаш рет Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді. Науқан жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін ұйымдастырылып отырған алғашқы жалпыхалықтық сайлау саналады.
Жаңа Негізгі заңға сәйкес, Құрылтай заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган мәртебесіне ие болды. Бір палаталы орган 145 депутаттан құралады. Депутаттар біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша пропорционалды өкілдік жүйесімен бес жылға сайланады.
Сергей Мелконян алдағы науқанды конституциялық реформаның құқықтық рәсімделуінен оның іс жүзінде орындалуына өтетін кезең деп бағалайды. Оның айтуынша, жаңа өкілді органның құрамы қабылданатын заңдардың бағытын, саяси реформалардың жалғасуын және мемлекеттік институттар арасындағы жаңа қарым-қатынасты айқындайды.
– Алдағы Құрылтай сайлауы конституциялық реформадан кейін өтетін алғашқы жалпыхалықтық сайлау науқаны болмақ. Ол Қазақстанның жоғары өкілді органының жаңа моделін қалыптастыруды аяқтап, алдағы бес жылға арналған заң шығару күн тәртібін айқындауға тиіс, – деді Сергей Мелконян.
Сарапшының ойынша, сайлаудың маңызы депутаттық мандаттарды бөлумен шектелмейді. Жаңа Құрылтай реформаларға қажетті құқықтық негізді қалыптастырып, қоғам мен мемлекеттің алдағы саяси кезеңдегі басымдықтарын заң деңгейінде бекітеді.
Құрылтайдың бес жылдық өкілеттік мерзімі сайланған құрамға ұзақ мерзімді міндет жүктейді. Депутаттар экономиканы дамыту, әлеуметтік саясат, адам құқықтары, цифрландыру, қауіпсіздік және сыртқы байланыс салаларындағы заңнамалық шешімдерге жауапты болады.
Мелконян бір палаталы құрылымға көшудің заң шығару рәсіміне ықпалына да назар аударды. Оның пікірінше, бұрын екі палата арасында қаралған заң жобалары енді бірыңғай өкілді орган аясында талқыланады. Мұндай модель шешім қабылдау мерзімін қысқартуы мүмкін.
Сонымен бірге рәсімнің жеделдеуі қабылданатын заңдардың сапасына қойылатын талапты төмендетпеуі керек. Бір палаталы жүйеде заң жобасын талқылау мен қабылдауға жауапты негізгі саяси институт айқын көрінеді. Сондықтан әр шешімнің салдары үшін Құрылтай депутаттарының жауапкершілігі арта түседі.
– Екі палаталы Парламенттен бірыңғай өкілді органға көшу заң шығару үдерісін объективті түрде жеделдетеді. Сонымен қатар қабылданатын заңдар үшін саяси және институционалдық жауапкершілікті нақтылай түседі, – деді сарапшы.
Сергей Мелконянның бағалауынша, жаңа модельдің тиімділігі жылдамдықпен ғана өлшенбейді. Құрылтай қоғамдық сұранысты қаншалықты дәл анықтап, оны сапалы заңға айналдыра алатынын көрсетуге тиіс. Сайлау кезінде ұсынылған бағдарламалардың кейін заң шығару жұмысына ұласуы да маңызды.
Сарапшы алдағы сайлаудың халықаралық өлшеміне бөлек тоқталды. Оның айтуынша, Құрылтайдың жаңа құрамымен өзге мемлекеттердің парламенттері алдағы бес жыл бойы тікелей байланыс орнатады. Сондықтан депутаттардың сыртқы саясат, өңірлік ынтымақтастық және халықаралық келісімдерге қатысты ұстанымы шетелдік серіктестер үшін де маңызды.
Армения тұрғысынан Құрылтайдың жаңа құрамы екі ел арасындағы парламентаралық диалогтың бағытын қалыптастырады. Депутаттар достық топтары, комитетаралық байланыстар және халықаралық парламенттік алаңдар арқылы екіжақты қатынасты дамытуға ықпал ете алады.
Мелконян Қазақстанды Арменияның Орталық Азиядағы негізгі серіктестерінің бірі деп атады. Оның ойынша, Ереван үшін Астанамен байланыс сыртқы саяси және экономикалық қатынастарды әртараптандырудың маңызды бағыты саналады.
APRI Armenia ұйымының ресми мәліметінде Сергей Мелконянның Қазақстандағы сараптамалық институттармен ынтымақтастықты дамытуға қатысып жүргені көрсетілген. Кездесулерде Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказ арасындағы байланысты күшейту, Қазақстан-Армения қатынасын кеңейту және өңіраралық көлік жолдарын дамыту мәселелері талқыланған.
Қазақстан мен Армения үшін парламентаралық дипломатия ресми мемлекетаралық байланысты толықтыратын арнаға айнала алады. Құрылтай депутаттары сауда, көлік, білім, мәдениет және цифрлық технология салаларындағы бастамаларды заңнамалық деңгейде қолдауға мүмкіндік алады.
Сарапшының пікірінше, 23 тамыздағы дауыс берудің екі өзара байланысты нәтижесі болады. Ел ішінде сайлау бір палаталы Құрылтайдың толыққанды жұмысын бастап, алдағы бес жылға арналған заңнамалық бағдарды қалыптастырады. Сыртқы саясатта жаңа құрам Қазақстанның халықаралық және парламентаралық байланысын жалғастыратын негізгі өкілді институтқа айналады.
Сайлаудан кейінгі басты өлшем жаңа органның қаншалықты жылдам құрылғаны емес, оның қоғам сұранысына жауап беретін сапалы заң қабылдау қабілеті болмақ. Мелконянның бағалауынша, жаңа Құрылтай конституциялық реформаның нәтижесін күнделікті мемлекеттік басқару мен нақты құқықтық шешімдерге айналдыруы қажет.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
