Алматыдағы Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінде ұлттық гобелен мектебінің негізін қалаушылардың бірі Батима Заурбекованың туғанына 80 жыл толуына арналған «Мұра жіптері» көрмесі өтеді. 2026 жылғы 25 қыркүйек-8 қараша аралығында көрермен назарына музей қорынан және суретшінің отбасылық мұрағатынан алынған 80-нен астам туынды ұсынылады, – деп жазады Ertenmedia. kz.
Ауқымды экспозицияға гобелендермен қатар кескіндеме және графика жұмыстары енгізілген. Ұйымдастырушылар суретшінің шығармашылық жолын жекелеген туындылар арқылы ғана емес, қазақ гобелен өнерінің қалыптасу тарихымен сабақтастыра таныстыруды көздеп отыр.
Гобеленде бейне қылқаламмен емес, тоқыма станогындағы жіптің көмегімен жасалады. Әрбір түс, сызық пен композициялық бөлшек матаға қолмен тоқылып түседі. Сондықтан гобелен суретшіден көркемдік қиялмен қатар, ұзақ уақытты, дәлдік пен материалды терең сезінуді талап етеді.
Қазақстанда аталған өнер бағыты XX ғасырдың екінші жартысында қарқынды дамыды. Суретшілер дәстүрлі кілем тоқу, киіз басу және ою-өрнек мәдениетін заманауи бейнелеу өнерінің тілімен қайта пайымдай бастады. Осы ізденістің нәтижесінде ұлттық нақышты, халықтық дүниетанымды және модернистік көркемдік тәсілді біріктірген қазақстандық гобелен мектебі қалыптасты.
Батима Заурбекова сол мектептің бастауында тұрған негізгі тұлғалардың бірі саналады. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты жарты ғасырдан астам шығармашылық жолында гобеленнің ұлттық мектебін қалыптастыруға айрықша үлес қосты.
Оның туындыларында қазақ даласының кеңістігі, тарихи жады, әйел бейнесі, отбасы, туған жер және адам мен табиғат арасындағы байланыс тоғысады. Суретші ұлттық өрнекті дайын сәндік элемент ретінде қайталамай, оны терең философиялық мазмұнға айналдыра білді.
«Мұра жіптері» экспозициясы Батима Заурбекованың шығармашылығын тек Қазақстан өнерінің аясында емес, әлемдік мәдени үдерістермен байланыста көрсетеді. Оның көркемдік ізденістері халықтық қолөнер, монументалды композиция және модернизм кескіндемесімен сабақтастырыла талданады.
Көрме үш зал арқылы өтетін көркем саяхат ретінде құрылған. Әр зал суретші мұрасының жеке бір қырын ашып, көрерменді шығармашылық әлемге кезең-кезеңімен жетелейді.
Саяхат музейдің тұрақты экспозициясы орналасқан залдан басталады. Мұндағы сәндік-қолданбалы өнердің таңдаулы үлгілері Батима Заурбекова туындыларының ұлттық көркемдік дәстүрмен ішкі байланысын айқындайды.
Павильонның қалың қабырғалары суретші шығармаларында жиі кездесетін Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің монументалды пішінін еске салады. Кеңістік бір мезетте үйдің, пананың және қасиетті мекеннің символына айналады.
Осындай сәулеттік шешім арқылы Заурбекова өнеріндегі адам мен табиғат тұтастығы, материалдың киесі, қолөнердің рухани салмағы және ата-баба мұрасына адалдық секілді негізгі тақырыптар ашылады.
Екінші залда стилі мен идеялық мазмұны өзара жақын жұмыстар бірнеше тақырыптық аймаққа топтастырылған. Әр аймақ суретшінің шығармашылық ізденісіндегі белгілі бір бағытты таныстырады.
Залдың ашық құрылымы келушіге алдын ала белгіленген бір ғана маршрутпен жүруді міндеттемейді. Көрермен туындыларды әртүрлі ракурстан қарап, олардың арасындағы композициялық және мағыналық үндестікті өздігінен тани алады.
Экспозицияның музыкалық сүйемелдеуі де көрменің мазмұнын толықтыра түседі. Музыка туындыларды қабылдаудың қосымша кілті ретінде қолданылып, бейне мен дыбыс арасындағы мәдени диалог қалыптастырады.
Соңғы зал әйел бейнесінің көпқырлы табиғатына арналған. Композицияның өзегіне төбеден ілінген шаңырақ орналастырылған. Оның айналасына ұлттық киімдегі қазақ аруларының портреттері қойылады.
Шаңырақ пен әйел бейнесінің тоғысуы өмірдің үздіксіздігін, отбасы сабақтастығын және ұрпақ жалғастығын білдіреді. Көркем шешім әйелді тек портреттік кейіпкер ретінде емес, ұлттық жады мен рухани жалғастықтың иесі ретінде көрсетеді.
Келушілер осы бөлімде Батима Заурбекова туралы деректі фильмді көріп, суретшінің жеке және шығармашылық өмірінен сыр шертетін мұрағаттық фотосуреттермен таныса алады.
Арнайы оқу тоқыма станогы да қойылады. Көрермен гобелен тоқу үдерісін тәжірибе жүзінде байқап, жіп таңдаудан бастап композиция қалыптастыруға дейінгі күрделі жұмыстың кей қырын сезініп көреді.
Ұйымдастырушылар «Мұра жіптерін» дәстүрлі ретроспективалық көрме шеңберімен шектегісі келмейді. Негізгі мақсат — гобеленді өткен дәуірдің сәндік бұйымы емес, қазіргі көрерменмен еркін сөйлесе алатын өміршең көркемдік медиум ретінде көрсету.
Экспозиция өнертанушыларға ғана арналмаған. Көрме дизайнерлер, сәулетшілер, суретшілер және ұлттық дәстүрден заманауи көркемдік тіл іздейтін шығармашылық қауым өкілдері үшін де қызықты болмақ.
Батима Заурбекованың гобелендері арада ондаған жыл өтсе де үй, жады, туған жер және ұрпақ сабақтастығы жөніндегі сырын жоғалтқан жоқ. Жіппен тоқылған әр бейне өткеннің үнін бүгінгі күнге жеткізіп, ұлттық өнердің уақытпен бірге жаңара алатынын көрсетеді.
«Мұра жіптері» көрмесі көрерменді суретшінің шығармашылық мұрасымен ғана емес, қазақ гобелен мектебінің қалыптасу кезеңімен де қауыштырады. Экспозиция өткеннің музей сөресінде қатып қалмай, қазіргі мәдениетпен бірге өмір сүретінін танытатын маңызды өнер оқиғасына айналмақ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
