Президент Тоқаев жаңа парламенттік жүйе тарихында алғаш рет Құрылтай депутаттары қабылдаған заңға ресми түрде қарсылық білдіріп, құжатты түзетуге кері қайтарды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Мемлекет басшысының «Мемлекеттік наградалар туралы» заңның жекелеген баптарына вето қойып, депутаттар мақұлдаған нұсқаны кері қайтаруы саяси сахнадағы үлкен прецедентке айналды.
Марапаттар туралы заң және Ақорданың ескертуі
Депутаттардың бастамасымен әзірленіп, Құрылтайдың жалпы отырысында бірнеше оқылымнан өтіп, қабылданған құжат еліміздің марапаттау жүйесіне тың өзгерістер енгізуді көздеген болатын. Алайда заң мемлекет басшысының үстеліне қол қоюға барған кезде, Президент Конституцияның тиісті нормаларына сәйкес құжаттың бірқатар баптарымен келіспей, өз қарсылығымен Құрылтайға қайта жолдады.
Құрылтай депутаттары Мемлекет басшысының ескертулерін арнайы комитетте шұғыл қарап, Президент ұсынған редакцияны толық қолдауға мәжбүр болды. Әлеуметтік-мәдени даму комитетінде өткен талқылауда депутаттар Ақорда ұстанымының дұрыстығын мойындады.
«Осыған байланысты Әлеуметтік-мәдени даму комитеті мемлекеттік наградалар туралы құжаттың жекелеген нормаларын Президент ұсынған редакцияда қолдауды және осыған орай бұрынғы нұсқасын мақұлдамауды сұрайды», – деді депутат Шолпан Каринова.
Нәтижесінде халық қалаулылары бұған дейін өздері дауыс беріп қабылдаған нормалардан бас тартып, заңды Президент ұсынған нақты түзетулермен қайта қабылдады. Жаңартылған заңға сәйкес, елде «Шәмші Қалдаяқов» медалі, «Қазақстанның еңбек сіңірген суретшісі» құрметті атағы белгіленіп, «Әл-Фараби» және «Қожа Ахмет Ясауи» ордендерін беру тәртібі қатаң айқындалды.
Парламенттік тәжірибедегі тұңғыш прецедент
Отандық саяси жүйеде парламент қабылдаған заңның Президент тарапынан кері қайтарылуы — өте сирек кездесетін құбылыс. Бұған дейінгі кезеңдерде заң шығарушы орган Ақордадан түскен немесе Үкімет әзірлеген кез келген жобаны талқылаусыз мақұлдап беретін «нотариаттық палата» ретінде сыналатын.
Құрылтай құрылып, бір палаталы жаңа құрылым жұмысына кіріскеннен бері мемлекет басшысының Конституциялық вето құқығын алғаш рет іске асыруы билік тармақтары арасындағы тежемелік пен тепе-теңдік тетігінің шынайы көрінісі іспетті. Заң шығарушылар қабылдаған құжаттың президенттік сүзгіден өтпей қалуы — Құрылтайдың әрбір бастамасы мемлекеттік сараптаманың ең жоғары деңгейінде сыналатынын паш етті.
Вето ма, әлде депутаттардың сапасыз жұмысы ма?
Орын алған оқиғаның саяси астары терең. Мемлекет басшысының қарсылығы бір жағынан билік балансын көрсетсе, екінші жағынан Құрылтай депутаттарының заң шығару шеберлігі мен біліктілігінің ақсап тұрғанына берілген ашық белгі.
Депутаттардың өздері жазып шыққан құжатта заңгерлік шикіліктер мен жүйелік қайшылықтардың орын алуы — халық қалаулыларының терең құқықтық сараптамаға салғырт қарайтынын көрсетті. Ақордаға депутаттардың қатесін қолмен түзеп, редакторлық түзетулер енгізуге тура келді.
Бұл жағдай Құрылтайға үлкен сабақ болуға тиіс. Заң шығарушы орган тек саяси ұрандар мен жалаң бастамалардың мінбері болып қалмай, сапалы, әрбір сөзі сараланған кәсіби нормалар қабылдайтын білікті институтке айналуы қажет. Мемлекет басшысының қарсылығы алдағы уақытта депутаттарға заң жобаларын асығыс емес, жүз өлшеп, бір кесіп дайындау керектігін ескерткен қатаң ескерту болды.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







