Алма Төлебаеваның айтуынша, Қазақстандағы ең ірі көмір активтерінің бірі саналатын «Богатырь Көмір» төңірегіндегі мәміле қоғамда ашық талқылануы керек, деп жазады Ertenmedia.kz.
Алма Төлебаева «Богатырь» көмір разрезінің жаңа инвестор ретінде көрсетіліп отырған Primet LLC компаниясымен байланысты деректеріне назар аударады. Оның айтуынша, бұл құрылым 2025 жылы Қатар қаржы орталығында тіркелген. Жарғылық капиталы небәрі 10 мың АҚШ доллары деп көрсетілген.
Автордың ойынша, мұндай көлемдегі капиталы бар компанияның Қазақстандағы аса ірі көмір активіне кіруі заңды сұрақ туғызады. Әсіресе соңғы бенефициарлар мен шешім қабылдайтын тұлғалар толық ашық көрсетілмесе, күдік күшейеді.
Алма Төлебаеваның пайымдауынша, «Самұрық-Энерго» мұндай мәміле бойынша қоғамға нақты түсініктеме беруі керек. Өйткені due diligence кезінде инвестордың құрылымы, соңғы иелері, қаржы көзі және тәуекелі белгілі болуы тиіс.
Ол ұлттық байлыққа қатысты ірі шешімдер жабық форматта қабылданбауы керек деп санайды. Автордың пікірінше, мұнай, газ, көмір, металл және басқа да стратегиялық ресурстар төңірегіндегі әрбір мәміле қоғамға түсінікті болуы қажет.
Алма Төлебаева бұл мәселені Көк-Жайлау төңірегіндегі шудан да кеңірек қояды. Оның ойынша, қоғам назарын экологиялық немесе қалалық дауларға бұрып қою оңай. Бірақ дәл сол кезде ірі ұлттық активтерге қатысты шешімдер тыныш өтіп кетуі мүмкін.
Көмір алыбына келген белгісіз ойыншы
Автор «Көк-Жайлау» дауы маңызды емес деп отырған жоқ. Бірақ оның пікірінше, елдің көмір, мұнай, газ және металл активтері бойынша жүріп жатқан процестер әлдеқайда үлкен экономикалық салмаққа ие.
Алма Төлебаева «Богатырь» секілді активтер елдің жылу және электр энергетикасына тікелей байланысты екенін еске салады. Мұндай кәсіпорындардың тағдыры тек корпоративтік мәміле ретінде қаралмауы керек.
Оның ойынша, Қазақстан 35 жылда стратегиялық ресурстарды басқаруды шетелдік немесе түсініксіз құрылымдарға өткізіп беретін ел болып қалмауы тиіс. Елдің энергетикалық өзегін ұстап тұрған активтерге ұлттық бақылау, ашықтық және нақты жауапкершілік қажет.
Автордың айтуынша, ертеңгі ұрпақ «отын бермесек, тоңып қалар едіңдер» деген саяси-экономикалық тәуелділік риторикасын естімеуі керек. Сондықтан бүгінгі шешімдер тек қаржылық пайдамен емес, ұлттық мүдде өлшемімен бағалануы тиіс.
Алма Төлебаева «Қарашығанақ», «Қашаған», «Теңіз», «Кармет» және «Богатырь» секілді ірі активтерге қатысты процестердің бәрі бір үлкен сұраққа тірелетінін айтады. Ол сұрақ: Қазақстан өз байлығын өзі басқара ала ма?
Оның пікірінше, стратегиялық активтерге қатысты басты талап қарапайым болуы керек. Мәміленің шарттары ашық жариялануы тиіс. Инвестордың соңғы иелері белгілі болуы керек. Бағалау әдістемесі түсіндірілуі қажет. Ал активтің ел экономикасына, тарифке, жылу қауіпсіздігіне және жұмыс орындарына ықпалы алдын ала есептелуі керек.
Автордың ойынша, егер мұндай сұрақтарға нақты жауап берілмесе, қоғамда кез келген ірі жекешелендіру немесе үлес сату «кезекті жабық келісім» ретінде қабылданады.
«Богатырь Көмір» төңірегіндегі жағдай осы тұрғыдан алғанда жай бизнес жаңалығы емес. Бұл Қазақстанның стратегиялық ресурстарды кімге, қандай шартпен және қандай кепілдікпен сеніп тапсыратыны туралы мәселе.
Алма Төлебаеваның пайымдауынша, елге инвестор керек. Бірақ инвестордың аты-жөні, капиталы, міндеттемесі және жауапкершілігі ашық болмаса, мұндай серіктестік ұлттық мүддеге емес, белгісіз тәуекелге айналуы мүмкін.
Сондықтан автор «Богатырь» бойынша мемлекеттік органдар мен ұлттық компаниялар толық түсініктеме беруі керек деп есептейді. Көмір разрезінің тағдыры кабинет ішіндегі келісім емес, қоғам білетін, сарапшылар талдайтын, Парламент бақылайтын мәселе болуы тиіс.
Өйткені әңгіме жай көмір туралы емес. Әңгіме елдің жылуы, энергиясы, өндірісі және болашақ ұрпаққа қалатын экономикалық тәуелсіздік туралы болып отыр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
