Мемлекеттің заңсыз әрекетінен келтірілген зиянды өтеу құқығы жаңа Конституцияда бекітілді, деп жазады Ertenmedia.kz.
Бүгін Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы күшіне енді. Елдің Негізгі заңы қоғамның іргелі құндылықтарын айқындап, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың жаңа құқықтық негізін қалыптастырады.
Жаңа Конституциядағы маңызды өзгерістің бірі 15-бапқа қатысты. Онда әркімнің мемлекеттік органдардың, олардың лауазымды адамдарының және мемлекеттік функцияларды жүзеге асыруға уәкілеттік берілген өзге де адамдардың заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды өтетуге құқығы бекітілді.
Бұл норма азаматтардың құқығын қорғауды жаңа деңгейге көтереді. Бұған дейін мұндай мәселелер негізінен салалық заңдар арқылы реттеліп келген. Енді зиянды өтеу құқығы конституциялық кепілдікке айналды.
Яғни азамат мемлекеттік органның заңсыз шешімінен, әрекетінен немесе әрекетсіздігінен зардап шексе, келтірілген зиянның өтелуін талап ете алады. Бұл тек материалдық шығынға ғана емес, құқықтың бұзылу фактісіне де қатысты маңызды қағида.
Жаңа норма мемлекеттің адам алдындағы жауапкершілігін нақтылай түседі. Мемлекет азаматтың құқығын қорғап қана қоймай, өз органдары немесе лауазымды адамдары заңсыз әрекет еткен жағдайда оның салдары үшін жауап беруге тиіс.
Мұндай кепілдіктің Конституция деңгейінде бекітілуі құқық үстемдігі қағидатын күшейтеді. Себебі заң үстемдігі тек азаматтан заң сақтауды талап етумен шектелмейді. Ол мемлекеттік органдардың да заң шеңберінен шықпауын міндеттейді.
Бұл өзгеріс азамат пен мемлекет арасындағы құқықтық тепе-теңдікті нығайтуға бағытталған. Егер мемлекеттік органның шешімі заңсыз болса, азаматтың оны даулап қана қоймай, келтірілген зиянды өндіріп алу құқығы да ең жоғары құқықтық деңгейде қорғалады.
Жаңа Конституция осы арқылы «мемлекет адам үшін» қағидатын нақты мазмұнмен толықтырып отыр. Адам құқығы декларативті ұран емес, нақты құқықтық тетік арқылы қорғалуы керек.
Сарапшылардың пікірінше, бұл норма сот тәжірибесіне де әсер етуі мүмкін. Азаматтар мемлекеттік органдардың заңсыз әрекеті үшін жауапкершілік талап етуге көбірек мүмкіндік алады. Ал мемлекеттік қызметшілер мен лауазымды тұлғалар шешім қабылдағанда заң талабына бұрынғыдан да мұқият қарауға тиіс.
Конституциялық деңгейде бекітілген бұл кепілдік азаматтардың мемлекетке деген сенімін арттыруға қызмет етеді. Өйткені әділетті мемлекет ең алдымен өз қатесін мойындап, заңсыз әрекеттен келген зиянды өтеуге дайын болуымен өлшенеді.
Жаңа Конституциядағы бұл өзгеріс құқықтық мемлекеттің негізгі қағидатын айқын көрсетеді. Мемлекет азаматтан жауапкершілік талап еткен сияқты, өзі де азамат алдындағы жауапкершілігін толық сезінуі керек.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
