Threads әлеуметтік желісінің қолданушысы Yandex Pro-ның қазақстандық парақшасы мемлекеттік тілді елемейді деген сын айтып, сервиске бойкот жариялауды ұсынды. Алайда ашық деректер парақшада қазақша жарияланым бар екенін көрсетеді, ал компания нақты осы айыптауға әзірге жеке жауап берген жоқ, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Жазба авторы @yandexpro.kz Instagram парақшасындағы контент негізінен орыс тілінде жарияланатынын мәлімдеді. Оның пікірінше, аккаунтта мемлекеттік тілдегі жарнамалық суреттер жоқ, ал «Яндекс Дәәәу» ұраны кеңестік кезеңнен қалған жасанды маркетинг тәсілін еске салады. Қолданушы компанияның маркетинг командасын сынға алып, жазбасына Yandex қызметіне бойкот жариялауға шақыратын белгі қосты.
Алайда «парақшада қазақша контент мүлде жоқ» деген кесімді тұжырым ашық дерекпен сәйкес келмейді. Yandex Pro Қазақстан аккаунтында Наурыз мерекесі, жүргізушілерге арналған ақпарат және құттықтау мазмұнындағы қазақша әрі екі тілде жазылған жарияланымдар бар. Демек даудың өзегі қазақ тілінің толық болмауынан гөрі, оның қаншалықты жүйелі, сапалы және тең дәрежеде қолданылатынына тіреледі.
«Дәәәу» сөзі де компанияның кездейсоқ жазған бір реттік қатесі емес. Yandex Qazaqstan оны Наурыз мерекесіне арналған кең ауқымды науқанның негізгі лингвистикалық элементі ретінде пайдаланған. Қазақ тіліндегі «дәу» сөзі «үлкен» деген мағына бергенімен, оны созып жазу мен жарнамалық ұранға айналдырудың сәттілігі қоғамның талғамына байланысты бағаланады.
Компанияның бұған дейін жариялаған дерегі қазіргі сынмен кереғар көрінеді. Yandex Ads мәліметінше, Қазақстандағы іздеу сұрауларының 27 пайызы қазақ тілінде жасалады, ал 2026 жылы қазақша жарнаманың саны бір жыл ішінде 46 пайыз өскен. Компания өкілдері брендтерге мәтінді сөзбе-сөз аудармай, қазақ аудиториясының мәдени ортасына бейімдеуге кеңес берген.
Қазақ тілі қосалқы безендіру құралы емес
Мәселенің құқықтық жағына келгенде, бір Instagram парақшасына қарап заң бұзылды деп бірден үкім шығаруға болмайды. «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» заңның 21-бабы жарнама мен көрнекі ақпараттың мемлекеттік тілде берілуін талап етеді, алайда «Жарнама туралы» заңдағы жеке норма интернет-ресурстарды белгілі бір талаптан алып тастайды.
Әлеуметтік желідегі нақты материалдың заңға сәйкестігін анықтау үшін оның жарнама мәртебесін, таралу аумағын және форматын уәкілетті орган жеке бағалауға тиіс.
Заңдық баға бөлек болғанымен, бизнес беделінің таразысы әлдеқайда қатал. Қазақстан нарығында миллиондаған адамға қызмет көрсететін технологиялық компания мемлекеттік тілді қосалқы безендіру құралы ретінде қабылдамауы керек. Бірнеше қазақша жазба жариялау тілдік стратегияның бар екенін білдіруі мүмкін, бірақ жүйелілік пен сапа болмаса, аудитория оны формалды есеп ретінде қабылдайды.
Бойкотқа шақырған жазбаның әлсіз тұсы – нақты деректен гөрі кесімді айыптауға көбірек сүйенуі. Yandex Pro-ның әлсіз тұсы – қазақ тіліне қатысты корпоративтік көрсеткішін жариялағанымен, жекелеген парақшаларындағы тілдік тепе-теңдікті қоғамға анық көрсете алмауы. Компания дауды үнсіз өткізуге тырыспай, қазақша контенттің үлесі, сапасы және алдағы жоспары жөнінде ашық жауап берсе, мәселенің қызуын хештег емес, нақты ұстаным басар еді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
