АҚШ-та тұратын қазақ Тимур Сейітмұратов Ресей дизелін сатып алуға қатысты ықтимал америкалық келісімді саяси жағынан сынай отырып, Батыс қоғамындағы қос стандартқа назар аударды. Автордың пайымынша, 300 мың тонна дизель төңірегіндегі дау Еуропаның Ресеймен жалғасып жатқан миллиардтаған еуролық энергетикалық саудасын көлеңкеде қалдырған, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Тимур Сейітмұратов бұл келісімді саяси тұрғыдан сәтсіз шешім деп бағалайды. Алайда экономикалық өлшеммен қарағанда 300 мың тонна дизель АҚШ нарығы үшін мардымсыз көлем саналады. Оның есебінше, мұндай көлем Америкадағы жарты күндік тұтынуға ғана жетеді.
Автор келтірген дерек бойынша, АҚШ жыл сайын шамамен 245-260 млн тонна дизель өндіреді. Ішкі тұтыну көлемі 180-190 млн тонна шамасында, ал тәуліктік сұраныс 520 мың тоннаға жуықтайды. Өндіріс пен тұтыну арасындағы 55-70 млн тонналық айырма экспортқа шығарылады.
Сейітмұратовтың пікірінше, Вашингтонның қызығушылығы Ресей дизелінің өзінде емес, энергетикалық ағынды бақылауда жатыр. Америкалық компаниялар отынды Усть-Луга портында сатып алып, кейін Еуропа нарығына жеткізуі ықтимал. Яғни мәміленің түпкі мақсаты Америкаға жанармай әкелу емес, делдалдық тізбектен табыс табу болуы мүмкін.
Дизельден бұрын тасымал жолы маңызды
Автор мұндай сценарийде ресейлік дизельдің Роттердамға немесе өзге еуропалық порттарға бағытталуы мүмкін екенін жазады. АҚШ компаниялары Ресей мен Еуропа арасындағы саудада негізгі делдал болуға ұмтылуы ықтимал. Осылайша Вашингтон тауардан бұрын оның қозғалысын және төлем тізбегін бақылауға алады.
Тимур Сейітмұратов Трамптың энергетикалық нарыққа қатысты саясатын да сынға алады. Оның пайымынша, АҚШ президенті Батыс жартышарындағы, Венесуэладағы және Таяу Шығыстағы ағынмен шектелмей, Ресейден шығатын ресурсқа да ықпал еткісі келеді. Автор мұндай мақсатты түсінуге болғанымен, оны жүзеге асыру тәсілі саяси тұрғыдан дөрекі таңдалғанын айтады.
Сонымен бірге ол америкалық келісімге ашуланған либерал қауымның Еуропаның Ресеймен саудасына келгенде үнсіз қалатынын алға тартады. 300 мың тонна дизель Ресейге ең жоғары есептің өзінде шамамен 500 млн доллар түсіруі мүмкін. Автор бұл соманың Ресейдің жалпы әскери шығынына шешуші ықпал ете алмайтынын атап өтеді.
Ал Еуропаның энергетикалық импорты мүлде басқа ауқымда көрінеді. Сейітмұратов Kpler мен Urgewald деректеріне сүйеніп, Еуроодақ 2026 жылдың тоғыз айында Ресейден 12,18 млн тонна сұйытылған табиғи газды 7,88 млрд еуроға сатып алғанын жазады. Оның сөзінше, 2022-2025 жылдары Франция, Бельгия, Испания және Нидерланд Ресей газына 34,3 млрд еуро жұмсаған.
Моральдық мәлімдеме мен миллиардтық сауда
Автордың есебінше, 2022 жылдан 2026 жылдың күзіне дейін Еуроодақ елдері Ресейдің энергия ресурстарына жиынтық 260 млрд еуродан астам қаржы төлеген. Бұл сауда мұнай мен көмірге енгізілген шектеулерге, импортты әртараптандыру туралы мәлімдемелерге қарамастан жалғасқан. Ресей мұнайы үшінші елдерде өңделген мұнай өнімдері түрінде еуропалық нарыққа қайта оралып отырған.
Сейітмұратовтың ойынша, АҚШ енді сол делдал елдердің орнын басуға талпынып отыр. Вашингтон Ресейдің энергетикалық ағынын тоқтатуды емес, оның қозғалысын өз компаниялары арқылы басқаруды көздеуі мүмкін. Сондықтан 300 мың тонна дизельге қатысты дау тауар көлемінен гөрі нарықтағы ықпал үшін күресті көрсетеді.
Автор Батыстағы Ресейге қарсы саяси риторика мен нақты экономикалық әрекеттің арасында терең қайшылық барын айтады. Украинаға қолдау білдіретін еуропалық мемлекеттер Мәскеумен дипломатиялық қатынасын сақтап, энергетикалық сауданы да толық тоқтатпаған. Соғысқа қарсы моральдық үндеу бизнес мүддесіне келгенде әлсіреп қалады.
Осы тұста Тимур Сейітмұратов Гарри Каспаровтың Еуропа саясатына қатысты өткір пікірін мысалға келтіреді. Каспаров Еуроодақ экономикасының соғыс жағдайына бейімделмегенін, Ресеймен сауда мен дипломатиялық байланыс жалғасып отырғанын сынға алған. Автордың түйіні бойынша, Трамптың келісімін сынау орынды, алайда Еуропаның төрт жылдан бері жалғасқан миллиардтық саудасын елемеу әділетсіз қос стандартқа айналады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
