Астанада пробация қызметінің есебінде 2338 адам тұр. Олардың сот белгілеген талаптарды сақтауын бақылау үшін электронды білезік пен «Цифрлық пробация» мобильді қосымшасы қолданылып келеді, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Пробацияның негізгі міндеті сотталған адамды аңду немесе жазалаумен ғана шектелмейді. Қызмет оның жаңа қылмыс жасауына жол бермей, қоғамнан оқшаулаусыз түзелуіне жағдай жасауға тиіс. Цифрлық бақылау осы екі міндетті қатар орындаудың бір құралына айналып отыр.
Электронды білезік адамның тобығына бекітіледі. Құрылғы су өткізбейді, аллергия тудырмайды және шешу немесе зақымдау әрекетін анықтайтын қорғаныс жүйесімен жабдықталған. Білезік кесілсе не ашылса, бақылау орталығына бірден дабыл түседі.
Жүйе сотталған адамның белгіленген аумақтан рұқсатсыз шығуын жедел анықтауға мүмкіндік береді. Осылайша пробация қызметкері құқық бұзушылық орын алғаннан кейін емес, талап бұзылған сәтте әрекет ете алады.
Жаза ғана емес, алдын алу тетігі
Электронды бақылаудың қылмыстың алдын алудағы негізгі артықшылығы жазаның бұлтартпастығын күнделікті сезіндіруі. Бақылаудағы адам өзінің қозғалысы тіркелетінін және талаптан ауытқу назардан тыс қалмайтынын біледі. Мұның өзі оны тәуекелді әрекеттен тежеуге ықпал етеді.
Жол-көлік оқиғасы салдарынан адам өліміне кінәлі деп танылған азамат электронды білезікті екі айдан бері тағып жүргенін айтты. Алғашқы кезде құрылғы қолайсыздық туғызғанымен, кейін үйренген. Ол шартты жаза мерзімінде тәртіп бұзбағанын жеткізді.
Азамат бес жылға көлік жүргізу құқығынан айырылып, тұрғылықты жері бойынша пробация қызметінің бақылауына алынған. Оның жағдайы бақылаудың тек шектеу емес, жауапкершілікті сезіндіретін құрал екенін көрсетеді. Талапты сақтау адамға бостандығын жоғалтпай, өмірін қайта қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Пробация талабын алғаш рет бұзған адамға ресми ескерту жасалады. Құқық бұзу қайталанса, бас бостандығын шектеу жазасы бас бостандығынан айыруға ауыстырылуы ықтимал. Яғни цифрлық жүйе тәртіп бұзуды тіркеп қана қоймай, оның құқықтық салдарын нақтылайды.
Смартфондағы пробациялық бақылау
Астана қаласының Қылмыстық-атқару жүйесі департаменті жыл басынан бері «Цифрлық пробация» қосымшасын қолданып келеді. Қазір оған 1321 сотталған қосылған.
Қосымша арқылы қызметкерлер есептегі адаммен бейнебайланыс орнатып, оның нақты орналасқан жерін тексереді. Азамат маманның нұсқауы бойынша айналасын көрсетіп, фотосурет жолдайды. Мұндай тәсіл инспектордың әр адамға барып тексеру қажеттігін азайтып, күмәнді жағдайға жедел назар аударуға көмектеседі.
Цифрлық жүйе шалғайда тұратын немесе жұмыс істейтін азамат үшін де қолайлы. Ол тіркелу үшін пробация мекемесіне қайта-қайта бармай, кей міндетті қашықтан орындай алады. Нәтижесінде бақылау үзілмейді, ал адамның еңбек етуіне және отбасылық міндетін атқаруына мүмкіндік сақталады.
Дегенмен технология инспектордың жұмысын толық алмастырмайды. Қылмыстың қайталануына жұмыссыздық, қарыз, тәуелділік, отбасылық жанжал және әлеуметтік оқшаулану секілді себептер әсер етуі мүмкін. Сондықтан электронды бақылау психологиялық, құқықтық және әлеуметтік көмектің орнын баспай, сол жұмыстарды толықтыруға тиіс.
667 тәртіп бұзу дерегі анықталды
Жыл басынан бері электронды бақылау құралдары арқылы 667 тәртіп бұзу дерегі тіркелген. Оның 106-сы бойынша бас бостандығын шектеу жазасын бас бостандығынан айыруға ауыстыру туралы материал Астананың мамандандырылған ауданаралық сотына жолданды.
«Цифрлық пробация» жүйесі арқылы тағы 87 құқық бұзу анықталған. Соның ішінде 13 материал жазаны қатаңдату мәселесін қарау үшін сотқа берілді.
Бұл көрсеткіштер бақылау жүйесінің тәртіп бұзуды жасырмай, ерте кезеңде анықтайтынын көрсетеді. Бірақ цифрландырудың нәтижесін тек сотқа жіберілген материал санымен бағалау жеткіліксіз. Негізгі өлшем – қайталама қылмыстың азаюы, есептегі адамның тұрақты жұмысқа орналасуы және қоғамға бейімделуі.
Цифрлық бақылау адам құқығын сақтай отырып жүргізілуі қажет. Жиналған деректің қорғалуы, оған кімнің қол жеткізетіні және қанша уақыт сақталатыны нақты реттелуге тиіс. Бақылау сот жүктеген міндеттің шегінен аспауы керек.
Пробациядағы адам жазасын түрмеде емес, қоғам ішінде өтейді. Сондықтан оның әр тәртіп бұзуы қауіп ретінде ғана емес, алдын ала шешуді қажет ететін белгі ретінде қарастырылғаны жөн.
Электронды білезік пен мобильді қосымша тәртіпті күшейтеді, бірақ қылмысты технологияның өзі тоқтатпайды. Нәтижелі жүйе бақылауды жұмыспен қамту, тәуелділіктен емдеу, психологиялық қолдау және отбасымен жұмыс істеу шараларымен ұштастырғанда қалыптасады.
Осындай кешенді тәсіл сотталған адамның қайта қылмыс жасауына жол бермей, қоғамға оралуына мүмкіндік береді. Цифрлық пробацияның түпкі мақсаты да адамды темір торға қайтару емес, оның заң талаптарын сақтап, қалыпты өмірге бейімделуіне жағдай жасау болуы керек.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
