Еуропа ауыр өнеркәсіпті көмірқышқыл газынан тазарту мақсатында алғашқы ауқымды технологиялық нысандарды іске қосқанымен, оларды бүкіл құрлық деңгейінде коммерциялық тұрғыдан тиімді шешімге айналдыруда күрделі кедергілерге тап болып отыр, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Алғашқы қадамдар: Солтүстік теңізі мен ірі өндірістер
Құрлықта көміртегі қалдықтарын ұстау және сақтау (CCS) бағытында маңызды межелер бағындырылды. Норвегияда Heidelberg Materials компаниясының Brevik цемент зауыты өндірістік көлемдегі көмірқышқыл газын ұстап, сақтауға жіберетін әлемдегі алғашқы нысанға айналды. Сондай-ақ Нидерландтағы Yara Sluiskil минералды тыңайтқыш зауытында Еуропадағы ең ірі қондырғы іске қосылды. Онда жылына шамамен 800 мың тонна сұйытылған CO₂ арнайы кемелермен Норвегия жағалауына жеткізіледі.
Бұл газ Equinor, Shell және TotalEnergies компанияларының қатысуымен жүзеге асырылып жатқан Northern Lights бастамасы аясында Солтүстік теңізі түбінің 2,6 шақырым тереңдігіндегі геологиялық қоймаға айдалады. Мұндай трансшекаралық тізбектер өнеркәсіпті тазартуға болатынын іс жүзінде дәлелдеді. Алайда жекелеген пилоттық жетістіктерді жалпы салалық деңгейге көшіру оңай болмай тұр.
Инфрақұрылым тапшылығы мен тоқтатылған бастамалар
Сарапшылардың пікірінше, көміртекті тиімді ұстау технологиясы ғана емес, оны тасымалдау мен қауіпсіз сақтаудың бірыңғай инфрақұрылымы да қажет. Құбыр желілері мен логистикалық тораптар жеткіліксіз болғандықтан, көптеген өндірушілер қомақты қаржы салудан тайсақтап отыр.
Соның айқын дәлелі ретінде жақында Heidelberg Materials концерні Германияның Гезеке қаласындағы цемент зауытында жоспарланған GeZero жобасын уақытша тоқтатты. Бұл бастамаға тіпті Еуроодақтың Инновациялық қорынан 191 миллион еуро бөлінген еді. Компания инфрақұрылымның әлі пісіп-жетілмегенін және нарықтағы тәуекелдердің тым жоғары екенін ашық мәлімдеді.
«Биржада саудаланатын компания ретінде біз тұрақты әрі тиімді бизнес-жоспар болғанда ғана көмірқышқыл газын ұстаумен айналысамыз. Гезекеде бұған әзірге жағдай жеткіліксіз. Бұл – ауыр болса да, дұрыс шешім», – деп түсіндірді Heidelberg Materials бас директоры Доминик фон Ахтен.
Осыған ұқсас жағдай Швеция мен Бельгиядағы цемент нысандарында да қайталанды. Сала алыптары қыруар инвестиция салмас бұрын нақты көлік дәліздері мен мемлекеттік кепілдіктерді талап етіп отыр.
Мұнай алыптарының қарсылығы және құқықтық дау
Еуроодақтың 2024 жылы қабылданған Net-Zero Industry Act (NZIA) заңына сәйкес, 2030 жылға қарай құрлықта жылына кемінде 50 миллион тонна көмірқышқыл газын айдайтын сақтау орындары дайын болуы тиіс. Бұл міндеттеме 44 ірі мұнай-газ өндірушісіне жүктелген.
Алайда бұл талап энергетикалық алпауыттардың қатаң қарсылығына тап болды. Мәселен, ExxonMobil компаниясы Еурокомиссияға қарсы Энергетикалық хартия шарты аясында құпия арбитраждық сот процесін бастады. Корпорация нарық толық қалыптаспай тұрып, мұнай компанияларын қойма салуға мәжбүрлеу артық шығын әкелетінін алға тартады.
«Мұнай-газ компаниялары көміртекті ұстау және тасымалдаудың тиімді нарығы жоқ кезде де сақтау қоймаларын дамытуға мәжбүрленіп отыр. Мұндай талап өндірісті тым қиын мерзімдерге байлап, барша еуропалықтар үшін энергия бағасын өсіреді», – деп мәлімдеді ExxonMobil өкілдері.
2030 және 2050 межелері: Үлкен үміт пен шынайы ахуал
Еуропа климаттық бейтараптыққа жету үшін 2040 жылға қарай жылына 280 миллион тонна, ал 2050 жылға қарай 450 миллион тонна көміртегін ұстап, жер астына көмуді көздеп отыр. Дегенмен халықаралық энергетикалық экономика және қаржылық талдау институтының (IEEFA) деректері соңғы уақытта жарияланған жобалар саны азайғанын, ал тоқтатылған немесе кейінге шегерілген қуаттар көлемі нақты инвестиция алған жобалардан асып кеткенін көрсетеді.
Еуропадағы цемент, болат және химия өндірістерін сақтап қалу үшін декарбонизация баламасыз жол саналып келеді. Десе де, мемлекеттік деңгейде тәуекелдерді сақтандыру тетіктері мен ортақ құбыр жүйелері жедел құрылмаса, флагмандық технологиялар тек жекелеген сәтті мысалдар күйінде қалып қоюы мүмкін.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







