Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті соңғы бес жылда классикалық білім ордасынан өндіріс пен озық технологияларды тоғыстырған жетекші зерттеу университетіне айналып, ғылыми-инновациялық дамудың жаңа белесіне шықты, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Мемлекет тарапынан зерттеу университеті мәртебесі берілгеннен кейін оқу орнында іргелі ғылымды қаржыландыру, халықаралық беделді басылымдардағы жарияланымдар саны және қолданбалы өндірістік әзірлемелерді коммерцияландыру еселеп артты.
Қаржыландырудың 3 есе өсуі және зерттеу әлеуеті
Үкімет қаулысымен зерттеу университеті мәртебесі бекітілгеннен бері қара шаңырақтың ғылыми қызметін қаржыландыру ауқымы бұрын-соңды болмаған серпін алды. 2022–2025 жылдар аралығында ғылыми жұмыстарға бағытталған жиынтық инвестиция көлемі 44,46 миллиард теңгені құрады.
Егер 2022 жылы ғылыми-зерттеу жұмыстарына 5,24 миллиард теңге бөлінсе, 2025 жылға қарай бұл көрсеткіш 16,27 миллиард теңгеге жетіп, 3,1 есе өсті. Университеттегі зерттеулердің дені мемлекеттік гранттық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру тетіктері арқылы қамтамасыз етілуде.
Қазіргі таңда оқу орны базасында 9 ғылыми-зерттеу институты, 38 ғылыми орталық және 164 заманауи зертхана тұрақты жұмыс істеп тұр. Мұнда жүздеген ғалым іргелі теориядан бастап, нақты өндіріске қажетті қолданбалы жобаларға дейінгі ауқымды зерттеулерді атқаруда.
Халықаралық мойындалу: Scopus пен Web of Science белестері
Университет ғалымдарының халықаралық ғылыми кеңістіктегі салмағы да айтарлықтай күшейді. 2022 жылы Scopus дерекқорында индекстелген еңбектер саны 1 090 болса, 2026 жылы бұл көрсеткіш 2 249-ға дейін ұлғайып, екі еседен астам өсті. Web of Science дерекқорында да отандық авторлардың мақалалары мыңнан асып жығылады.
Жарияланымдардың сандық өсімі ғана емес, сапалық деңгейі де жоғарылады:
«International Journal of Mathematics and Physics» журналы Q4 деңгейінен беделді Q3 квартиліне көтерілді;
«Physical Sciences and Technology» басылымы да ғылыми беделін нығайтып, Q3 санатына енді;
«International Journal of Biology and Chemistry» журналы әлемдік рейтингте ілгерілеп, сапалық талаптарды толық орындады.
Университеттің 20-дан астам ғылыми журналы Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынатын ресми басылымдар тізбесіне кірді.
Ғылыми кадрлар мен жаңа академиялық мәртебе
Жас ғалымдар мен зерттеушілерге жасалған жүйелі қолдау нәтижесінде университеттегі диссертациялық кеңестердің саны 16-дан 23-ке дейін артты. Кеңестердегі қорғаулар саны 2021 жылғы 57-ден 2025 жылы 272-ге жетіп, шамамен 4,8 есеге көбейді. ҚазҰУ тек өз шәкірттерін ғана емес, еліміздің өзге де жоғары оқу орындарының докторанттары үшін де негізгі ғылыми сараптама орталығына айналды. 2025 жылғы қорғаулардың 14,7 пайызын өзге университеттердің жас ғалымдары құрады.
Ғылыми әлеуетті күшейту мақсатында енгізілген «профессор-зерттеуші» және «доцент-зерттеуші» арнайы лауазымдары талантты мамандарды зерттеу ісіне жүйелі тартуға жол ашты. 2026–2027 оқу жылында бұл санаттағы ғалымдар қатары 173-ке жетті. Олардың арасында әлемнің жетекші ғылыми мектептерінен арнайы шақыртылған 17 шетелдік ғалым бар.
Әлеуметтік қамқорлық та назардан тыс қалған жоқ: соңғы жылдары 23 жас ғалым қызметтік пәтермен қамтамасыз етілсе, «Жас ғалым» конкурсында 17 зерттеуші ұзақ мерзімді арнайы гранттарды жеңіп алды.
Кванттық AI, Ми институты және жаңа зертханалар
2026 жылы университет инфрақұрылымы түбегейлі жаңарып, бір күнде 16 жаңа нысан қолданысқа берілді. Бұл қатарда 10 зертхана, 4 ғылыми орталық, 1 институт және 1 өндірістік алаң бар.
Негізгі стратегиялық бағыттар мынадай жаңашылдықтармен толықты:
Жасанды интеллект және кванттық технологиялар: Қазақстан–Сингапур кванттық орталығы, Quantum AI зертханасы және дербес интеллектуалды есептеулер жүйесі құрылды;
Биомедицина және нейроғылым: Университет тарихында тұңғыш рет Ми институты ашылып, нейрозерттеулер бір арнаға тоғыстырылды. Косметикалық және дәрілік заттар әзірлейтін OLAB BIOTECH пен аккредиттелген MicroBiotech сынақ орталығы іске қосылды;
Инженерлік өндіріс: Ұшқышсыз авиацияны дамыту орталығы, KazLAE индустриялық зертханасы мен халықаралық робототехника алаңы жасақталды.
Сонымен бірге, Энергетика министрлігімен бірлескен ауқымды бастама аясында университет аумағында 10 арнайы салалық орталық ашылды. Олардың қатарында таза жасыл энергия, дәстүрлі генерация, AI for Energy, Smart City және сутегі энергетикасы технологияларының Қазақстан-Қытай инновациялық орталығы бар.
Патенттер және 1,89 миллиардтық коммерцияландыру
Ғылыми әзірлемелерді сөреде қалдырмай, нақты нарыққа шығару бойынша да елеулі ілгерілеушілік байқалады. 2022–2026 жылдары ҚазҰУ ғалымдары 116 патент алды. Тек 2026 жылдың өзінде 44 патент тіркеліп, жылдық белсенділік бойынша рекордтық көрсеткіш тіркелді.
Бүгінгі таңда жалпы құны 1,89 миллиард теңгені құрайтын 7 ірі коммерцияландыру жобасы кезең-кезеңімен нарыққа жол тартуда:
«NANOQUQIRT» биологиялық өсімдік өсу стимуляторы;
Отандық шикізаттан жасалған вирусқа қарсы иммуномодуляторлық қоспалар;
Денсаулықты бақылайтын жасанды интеллект негізіндегі «VitalAlert.ai» кешені;
Пробиотикалық функционалдық тағамдар мен минералды термалды суларды сауықтыруда қолдану жобалары.
Ғылымды басқарудың цифрлық моделі
Ғылыми процестің ашықтығын қамтамасыз ету үшін басқару жүйесі толықтай цифрландырылды. Мемлекеттік және халықаралық жобалардың сатып алулары арнайы ашық электронды алаңға көшірілді. Ғылыми құжат айналымы Salem Office және Salem HR жүйелері арқылы автоматтандырылып, EU Funding & Tenders халықаралық порталындағы аккаунттар бірыңғай расталған профильге біріктірілді.
Ғалымдарға жарияланымдары үшін сыйақы тағайындау, қолжазбаларды өңдеу және диссертациялық кеңестердің жұмысы ашық онлайн платформалар арқылы жүзеге асырылып жатыр.
ҚазҰУ-дың 2022–2026 жылдардағы даму көрсеткіштері отандық жоғары білім беру жүйесінің іргелі ғылымды нарық талаптарымен ұштастыра алатын қабілетін дәлелдеп берді. Зерттеу университетінің жаңа келбеті тек академиялық рейтингтерді көтеріп қана қоймай, ел экономикасы мен жоғары технологиялық өндірістің инновациялық локомотивіне айналып келеді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







