Қазақстанда мемлекеттік қолдаудың күшеюінен кейін балық өсіру саласына бизнестің қызығушылығы айтарлықтай артты, деп жазады Ertenmedia.kz.
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2018 жылдан 2022 жылға дейін елдегі аквакультура қоры 3 еседен астам өсіп, 5,7 мың тоннадан 19,2 мың тоннаға жеткен. Мұндай серпін кездейсоқ емес. Соңғы жылдары мемлекет балық шаруашылығын жеке кәсіп үшін тартымды бағытқа айналдыруға күш салып отыр.
Балық өсіретін шаруашылықтар үшін салық 70 пайызға төмендетілген. Сонымен қатар кәсіпкерлер салған инвестициясының 25 пайызын өтей алады.
Бұған қоса, жем құнының 30 пайызына дейін, шабақ, дәрі-дәрмек немесе бағалы балық түрлерінің аналық қорын сатып алуға кеткен шығынның 50 пайызына дейін субсидия қарастырылған. Бұл мәліметті Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті ұсынған.
Аталған жеңілдіктер 2021-2030 жылдарға арналған балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы қабылданғаннан кейін енгізілді. Мемлекет осы кезеңде салаға 268,8 млрд теңге бөлуді жоспарлап отыр. Бұған қоса, 340,5 млрд теңге жеке инвестиция тарту көзделген.
Бизнес тарапынан қызығушылық инвестиция көлемінен де көрінеді. 2023 жылдың қаңтар-қараша айларында балық аулау және аквакультура саласына негізгі капиталға салынған инвестиция бір жыл бұрынғы кезеңмен салыстырғанда 2,4 есе өсіп, 20,2 млрд теңгеге жетті.
2022 жылы бұл көрсеткіш 8,6 млрд теңге болған. Негізгі өсім 2021 жылдан басталды. Сол жылы капитал салымы бірден 6,8 есе артса, 2022 жылы тағы 1,6 есе көбейді.
Қаржылық қолдау өндіріс көрсеткішіне де әсер етті. 2021 жылға дейін балық өсіру саласы әркелкі дамыса, мемлекеттік бағдарлама іске қосылғаннан кейін өндіріс көлемі де, оның құны да өсе бастады. 2021 жылы балық шаруашылығы өнімдерінің жалпы құны 5,7 млрд теңге болса, 2022 жылы 11,1 млрд теңгеге жеткен.
Көл мен тоған табыстың көзі
Елдегі басты балық өсіретін өңірлер – Түркістан және Шығыс Қазақстан облыстары. 2022 жылы осы екі өңірдің балық өсірушілері 7,4 млрд теңгенің өнімін өндірген. Қазақстандағы 380 балық өсіру шаруашылығының 154-і Түркістан облысында тіркелген.
Бұл өңірде 2020-2021 жылдары экспортқа балық өсіретін бірнеше ірі шаруашылық ашылды. 2023 жылы жергілікті фермерлер мемлекеттен 500 млн теңге субсидия және басқа да қолдау алған.
Түркістан облысының нәтижесі ерекше назар аудартады. Мұндағы аквакультураға арналған су айдыны көлемі аса үлкен емес, бар болғаны 3,7 мың гектар. Соған қарамастан, 2022 жылы өңірде 3,9 млрд теңгенің балығы өсірілді.
Салыстыру үшін айтсақ, Ақмола облысында жасанды балық өсіруге арналған аумақ 55,1 мың гектар болғанымен, өндірілген өнім құны 246,5 млн теңгемен шектелген. Солтүстік Қазақстан облысында да 38,7 мың гектар су қоры бар, бірақ 2022 жылы өсірілген балықтың жалпы құны 379,5 млн теңге ғана болған.
Әр өңірдің өз бағыты қалыптасып келеді. Шығыс Қазақстан мен Жамбыл облысында көбіне форель өсіріледі. Қостанай облысында пелядь, Атырау облысында сүйрік пен бекіре бағыты дамып жатыр. Ал Түркістан облысының тауарлық желісі кеңірек. Мұнда көксерке, тұқы, қортпа, сазан, ақ амур және дөңмаңдай сияқты түрлі балық өсіріледі.
Балық өсірушілер су айдындарының бірнеше түрін пайдаланады. 2022 жылғы дерек бойынша, 380 шаруашылықтың 74,2 пайызы көл-тауарлы бағытқа, 18,4 пайызы тоған шаруашылығына, 2,9 пайызы шарбақты шаруашылыққа жатады.
Бірақ өндіріс құны жағынан тоған және шарбақты шаруашылықтар алда тұр. 2022 жылы осы бағыттарда 7,3 млрд теңгенің балығы өсірілген. Ел бойынша жалпы көрсеткіш 11,1 млрд теңге болғанын ескерсек, тиімді технология қолданған шаруашылықтардың нәтижесі жоғары екені байқалады.
Жалпы, Қазақстанда балық өсіру саласы енді жай ауыл шаруашылығының шағын тармағы емес, инвестиция тартатын, экспортқа жұмыс істей алатын және өңірлік экономиканы әртараптандыратын бағытқа айналып келеді.
Мемлекеттік қолдау, субсидия, салық жеңілдігі және жеке капиталдың келуі осы саланы стартап логикасына жақындатты. Яғни дұрыс су айдыны, технология, жем базасы және нарыққа шығу жолы болса, балық шаруашылығы өңірлер үшін табысты кәсіпке айналуы мүмкін.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
