Тараздық оқушылар Шейх-Ислам Нұрмұхамбет пен Нұрсұлтан Серік тірек-қимыл жүйесінде бұзылысы бар адамдарға арналған жеңіл экзоскелет құрастырды. Мектеп зертханасында басталған жоба инклюзивті қоғам құру үшін технология, қолжетімді орта және әлеуметтік қолдаудың қатар дамуы керектігін көрсетті, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Жобаға бір отбасының басынан өткен жағдай себеп болған. Шейх-Исламның атасы төрт айдан астам ауруханада жатып, үйіне оралғаннан кейін өздігінен жүре алмай қалған. Жасөспірім жақын адамының қайта қозғалуына көмектесетін құрылғы жасауға кіріскен.
Кейін оған Нұрсұлтан Серік қосылды. Екі оқушы мамыр айынан бері экзоскелетті жетілдіріп келеді. Алғашқы үлгі қатты материалдан жасалғандықтан, қозғалыс кезінде қолайсыздық туғызған. Екінші нұсқа жұмсақ әрі жеңіл материалдан құрастырылып, салмағы шамамен 1,5 келіге дейін азайтылды.
Жас өнертапқыштардың бастамасы бір маңызды мәселені алға шығарды: ерекше қажеттілігі бар адамға қоғам аяушылықпен емес, кедергіні азайтатын нақты шешіммен көмектесуі керек.
Құрылғы адам қозғалысын қалай анықтайды?
Экзоскелеттің негізіне тензодатчиктер орнатылған ақылды ұлтарақ алынған. Олар жүру кезінде аяққа түсетін қысымды өлшеп, қозғалыстың қай кезеңі басталғанын анықтайды. Ал кеңістікті бақылайтын сенсорлар аяқтың орналасуы жөніндегі мәліметті толықтырады.
Жүйе жиналған дерекке сүйеніп, қозғалтқыштарды қажетті сәтте іске қосады. Құрылғы адам аяғын өздігінен сүйремейді, әлсіреген бұлшықетке қадам жасау кезінде қосымша күш береді.
Мұнда көмектің мөлшерін дұрыс анықтау маңызды. Шамадан тыс тартылған аяқ жарақат алуы мүмкін, ал әлсіз қолдау қажетті нәтиже бермейді. Датчиктер осы екі шектің арасындағы қауіпсіз әрі пайдалы деңгейді табуға арналған.
Экзоскелет толық жетілдірілсе, бұлшықетті нығайтуға, буын қозғалысын сақтауға және адамның жүріп-тұру дағдысын қалпына келтіруге көмектесуі ықтимал. Алайда мұндай құрал диагнозға қарай жеке бейімделіп, дәрігер мен оңалту маманының бақылауымен қолданылуға тиіс.
Инклюзия құрылғы сатып алумен шектелмейді
Инклюзивті қоғам құру дегеніміз ерекше қажеттілігі бар адамды ортаға бейімдеу емес, ортаны сол адамның қажеттілігіне қарай өзгерту. Ол үшін қолжетімді ғимарат, қауіпсіз көлік, сапалы білім, медициналық оңалту және жұмысқа орналасу мүмкіндігі қатар қарастырылуы қажет.
Көмекші технология осы жүйенің бір бөлігі саналады. Арба, протез, арнайы аяқ киім, есту аппараты немесе экзоскелет адамның күнделікті әрекетін жеңілдетеді. Бірақ мұндай құрал қымбат болса немесе өңірлерге жетпесе, технологияның пайдасы шектеулі болып қалады.
Оңалту орталығы өкілдерінің айтуынша, ерекше қажеттілігі бар балаларға арналған қарапайым арнайы аяқ киімнің өзі шамамен 70 мың теңге тұрады. Ал күрделі медициналық құрылғының бағасы көптеген отбасының мүмкіндігінен асып кетуі мүмкін.
Оқушылар әзірлеген экзоскелеттің қазіргі өзіндік құны – 170 мың теңге. Авторлар оны тек сатумен шектелмей, жалға немесе жазылым арқылы ұсыну жолын қарастырып отыр.
Мұндай үлгі отбасына қымбат құрылғыны бірден сатып алмай, оңалту кезеңінде уақытша пайдалануға мүмкіндік бере алады.
Үйдегі оңалту неге маңызды?
Тірек-қимыл жүйесінде бұзылысы бар адамның қалпына келуі тұрақты жаттығуды талап етеді. Алайда оңалту орталығына күн сайын бару барлық отбасыға бірдей қолжетімді емес. Жолдың алыстығы, көлік мәселесі, ата-ананың жұмыс кестесі және қызмет құны емді үзіп жіберуі мүмкін.
Үй жағдайында қолданылатын жеңіл экзоскелет осы кедергінің бір бөлігін азайтады. Адам маман бекіткен жаттығуды өзіне қолайлы уақытта орындап, қозғалыс белсенділігін тұрақты сақтай алады.
Дегенмен үйде пайдалану қауіпсіздік талабын күшейтеді. Құрылғыны дұрыс кимеу, шамадан тыс жаттығу немесе техникалық ақау денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан болашақ өнімде қозғалысты автоматты шектеу, төтенше жағдайда өшіру және маманның қашықтан бақылауы секілді мүмкіндіктер қарастырылғаны жөн.
Прототиптің оңалту орталығында сыналуы осы тұрғыдан маңызды. Құрылғыны тек инженер емес, дәрігер, физиотерапевт және оны қолданатын адамның өзі бірге бағалауы керек. Нағыз инклюзивті өнім пайдаланушының тәжірибесіне сүйеніп жасалады.
Мектеп зертханасынан өндіріске дейін
Шейх-Ислам мен Нұрсұлтан құрылғыны сынақтан өткізіп, кейін патенттеуді жоспарлап отыр. Олардың келесі мақсаты – инвестор тауып, экзоскелетті өндіріске енгізу.
Алайда пайдалы идеяның прототиптен дайын медициналық өнімге дейінгі жолы ұзақ. Құрылғының қауіпсіздігі дәлелденіп, материалдың беріктігі, аккумулятордың жұмысы, қозғалтқыштың дәлдігі және әртүрлі дене өлшеміне бейімделуі тексерілуі қажет.
Жобаға инвестиция салу тек қаржылай қолдау көрсетуді білдірмейді. Жас өнертапқыштарға инженер, дәрігер, бағдарламашы, өндіріс маманы және патенттік заңгерден тұратын команда қажет. Сонда мектепте туған бастама нақты әлеуметтік өнімге айнала алады.
Мұндай жобаларды мемлекеттік тапсырыс, әлеуметтік кәсіпкерлік және медициналық ұйымдармен әріптестік арқылы дамытуға болады. Құрылғының бір бөлігі жалға беріліп, екінші бөлігі оңалту орталықтарына жеткізілсе, көбірек адам қамтылады.
Екінші мүмкіндік тек науқасқа берілмейді
Экзоскелет қозғалысы шектелген адамға қайта жүруге көмектесуі мүмкін. Сонымен бірге жоба жасөспірімдерге ғылымның қоғамдағы нақты мәселені шешетін құрал екенін көрсетеді.
Инклюзивті қоғам пандус орнатумен немесе арнайы бағдарлама қабылдаумен ғана қалыптаспайды. Ол адамның өздігінен өмір сүруіне, білім алуына, еңбек етуіне және қоғамдық ортаға еркін қатысуына мүмкіндік бергенде құрылады.
Тараздық оқушылардың жобасы әзірге тәжірибелік үлгі деңгейінде. Соған қарамастан оның құндылығы дайын құрылғының өзінде ғана емес, мәселені қою тәсілінде жатыр. Олар «адам неге жүре алмайды?» деген сұрақпен шектелмей, «оған қозғалысын қалпына келтіруге қалай көмектесеміз?» деген шешім іздеді.
Инклюзияның түпкі мәні де осында. Ерекше қажеттілігі бар адам қоғамның шетінде қалмауы керек. Ал ғылым мен технология оның алдындағы кедергіні азайтып, өз өмірін дербес басқаруына қызмет етуге тиіс.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
