Еуропа ғарыш агенттігінің Euclid орбиталық телескопы ғарыштың ауқымды құрылымын зерттеу барысында жинақталған алғашқы ірі деректер топтамасын көпшілік назарына ұсынды. Бұл жинақта 900 миллионнан астам галактиканың нақты бақылау көрсеткіштері қамтылған, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Ғарыштың 1,7 петабайттық көрінісі
Жарияланған мәліметтер телескоптың шамамен 13 айлық үздіксіз жұмысының нәтижесі саналады. Деректердің жалпы көлемі 1,7 петабайтқа, яғни 1,7 миллион гигабайтқа жетті. Зерттелген аспан кеңістігінің аумағы Жерден қарағандағы толық Айдың көлемінен 9 500 есе үлкен аймақты алып жатыр.
Ауқымдылығына қарамастан, қазіргі деректер жинағы Euclid аппараты алты жыл ішінде көрінетін әрі жақын инфрақызыл сәуле диапазонында түсіруге тиіс жалпы аспан кеңістігінің небәрі 14 пайызын ғана құрайды. Ғалымдар бұл көрсеткішті болашақ зерттеулердің берік іргетасы деп бағалап отыр.
«Ғарыштық тор» және үш өлшемді атлас
Euclid телескопы 2023 жылы Флоридадағы ғарыш айлағынан ұшырылған еді. Миссияның басты мақсаты – 2031 жылға қарай аспанның үштен бір бөлігінен астамын қамтитын және ғарыштың 10 миллиард жылдық тарихын көрсететін ең үлкен үш өлшемді атлас құрастыру. Астрофизиктер ғаламның қалай кеңейгенін және оның ауқымды құрылымы уақыт өте келе қалай қалыптасқанын зерттеуге мүмкіндік алды.
Миссия жетекшілерінің бірі, астрофизик Валерия Петторино телескоптың жұмыс ерекшелігі жайлы өз бағасын берді.
«Euclid тек галактикалардың аспандағы екі өлшемді кескінін түсіріп қана қоймай, оларға дейінгі қашықтықты, яғни үшінші өлшемді анықтайды. Бұл бізге галактикалардың соңғы 10 миллиард жыл бойы уақыт пен кеңістікте қалай орналасқанын көруге жол ашады», – деді Валерия Петторино.
Ғалымның айтуынша, галактикалар кеңістікте бейберекет шашырап жатқан жоқ. Олар бос кеңістіктердің арасында созылып жатқан алып жіпшелер бойына шоғырланып, «ғарыштық тор» деп аталатын біртұтас жүйені түзеді. Euclid осы тордың миллиардтаған жыл ішінде қалай дамығанын қайта қалпына келтіруге көмектеседі.
Қараңғы материя мен гравитациялық құпиялар
Ғалам құрамының шамамен 95 пайызы адамзатқа әлі толық түсініксіз тылсым күштерден тұрады. Оның 25 пайыздан астамы қараңғы материяға, ал шамамен 70 пайызы қараңғы энергияға тиесілі. Жұлдыздар, планеталар мен шаң-тозаңнан тұратын үйреншікті кәдімгі заттар ғарыштың өте мардымсыз бөлігін ғана алып жатыр.
Жаңа топтамада 15 мыңға жуық күшті гравитациялық линза үміткерлері анықталды. Салыстыру үшін айтсақ, соңғы жарты ғасыр ішінде астрономияда осындай шамамен 1 000 нысан ғана белгілі болған еді. Сондай-ақ зерттеушілер 60 миллионнан аса квазарды тіркеп, 160 миллионнан астам ғарыш нысанының сәулелік спектрін өлшеді. Еуропа ғарыш агенттігінің ғылым жөніндегі директоры, профессор Кэрол Манделл бұл жаңалықтың маңызын ерекше атап көрсетті.
«Бұл жай ғана әдемі суреттер емес. Бұл нәтиже – ғарышты терең танып-білу жолындағы зор ғылыми белес», – деп атап өтті профессор Кэрол Манделл.
Euclid жинаған ақпарат негізінде қараңғы материя мен қараңғы энергияға қатысты алғашқы толық қорытындылар келесі жылы жарияланады деп жоспарланған. Ал миссияның толыққанды алғашқы ғылыми релизі 2027 жылдың ортасында жарық көрмек.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







