Моңғолияның Гоби шөлінде су құбырын тарту кезінде табылған қазба қалдықтары динозаврлар әлеміндегі ең тосын өкілдердің бірін анықтады, деп жазады Ertenmedia.kz.
Ғалымдар оған Duonychus tsogtbaatari деген атау берген. Ерекшелігі екі саусақты қолы және әрқайсысы шамамен 30 сантиметрге жететін иілген, өткір тырнақтары бар.
Зерттеушілердің мәліметінше, Duonychus шамамен 3 метрге жуық ұзындықта, салмағы 260 келі шамасында болған. Ол 90-95 миллион жыл бұрын, Бор кезеңінде өмір сүрген. Табылған дара толық жетілмеген деп есептеледі.
Duonychus теризинозаврлар деп аталатын біршама оғаш көрінетін топтың орташа көлемдегі өкілі. Бұл топқа жататын динозаврлар дене бітімі жағынан өзгеше болған: жуан дене, ұзын мойын, шағын бас, екі аяқпен жүру, денесін қауырсын жапқан және аса ірі тырнақтар. Олар жыртқыш тероподтар класына жатса да, яғни Tyrannosaurus пен Spinosaurus сияқты етқоректілермен туыстас болса да, теризинозаврлар негізінен өсімдікпен қоректенген.
Бұған дейін белгілі барлық теризинозаврлардың үш саусағы болған. Ал Duonychus екі саусақпен шектелген. Атауы да соған сай «екі тырнақ» деген мағына береді. Зерттеудің жетекші авторы, Жапониядағы Хоккайдо университеті музейінің палеонтологы Ёшицугу Кобаяшидің айтуынша, теризинозаврлар онсыз да ерекше топ саналады. Duonychus сол ерекшелікті одан әрі күшейтеді. Қысқа, екі саусақты қолы жыртқыштарға тән көрінгенімен, оларды жапырақ жеу үшін пайдаланған.
Қазба жартылай сақталған: бас сүйегі мен аяқтары табылмаған. Алайда қол сүйектері жақсы күйде жеткен. Бір тырнақта кератин қабығы сақталған адам тырнағымен бірдей материал. Кератин қабығы тырнақ ұзындығын 40 пайыздан астам ұлғайтқан. Мұндай жұмсақ тіндердің сақталуы палеонтологияда сирек құбылыс саналады. Ғалымдардың пікірінше, дәл осы деталь Duonychus қолын тіршілікте қалай қолданғанын түсінуге мүмкіндік береді.
Зерттеушілер тырнақтар негізінен бұтақтарды қармап, жапырақты төмен түсіру үшін пайдаланылған деп болжайды. Сонымен қатар қорғаныс, қазу, қарсыласымен арпалысу немесе тіпті өз түрін айқындау функциясы да болуы ықтимал. Ол кезеңде Duonychus жартылай құрғақ ортада, өзен арналары маңында тіршілік еткен. Қасында сауытты, мүйізді, үйрек-тұмсықты динозаврлар және Tyrannosaurus-тың ертеректегі туысы Alectrosaurus жүрген.
Контекст
Duonychus эволюция барысында саусақтардың азаюы құбылысының айқын мысалы. Алғашқы құрлық омыртқалыларының сегіз саусағы болған. Ежелгі динозаврлар бес саусақты қолмен жүрген. Кейін көптеген тармақтарда саусақ саны қысқарған. Қазірге дейін тероподтардың кемінде бес эволюциялық желісі тәуелсіз түрде екі саусақты қолға өткен. Ең танымалы Tyrannosaurus rex. Оның шағын қолдары алып басы мен денесіне мүлде сәйкес келмейтіндей көрінгенімен, негізгі қаруы бас сүйегі болған.
Ғалымдар саусақ санының азаюы белгілі бір экологиялық бейімделумен байланысты деген пікір айтады. Өсімдік қармауға көбірек саусақ тиімді сияқты көрінгенімен, Duonychus екі саусақпен де өз міндетін атқарған. Демек, оның қоректену стратегиясы мамандандырылған болуы ықтимал. Ал жыртқыш тираннозаврларда қолдың кішіреюі бас сүйектің үстем функциясына байланысты жүрді деген болжам бар.
Жаңа табылған Duonychus эволюциялық тәжірибенің қаншалықты батыл бағыттармен жүргенін тағы бір мәрте дәлелдейді. Теризинозаврлар табиғаттың тосын шешімдерінің бірі болса, екі саусақты өсімдікқоректі жыртқыш туысы – соның айқын көрінісі.
АҚШ-тың Орегон штатындағы үңгірлерден адамзат тарихындағы ең көне тігіліп тігілген киім бөлшектері табылды. Бұл жәдігерлер ежелгі адамдардың өмір сүру дағдысы туралы түсініктерді түбірімен өзгертуі мүмкін.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
