Қазақстан биыл мұнайды аз өндіріп жатыр, алайда Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) экономика бойынша болжамын төмендеткен жоқ, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Қаңтар-шілде айларында мұнай мен газ өндіру 8,9%-ға қысқарды. Мұнай бойынша жылдық жоспар 98 млн-нан 96 млн тоннаға дейін түсірілді, ал ЖІӨ өсімінің болжамы өзгеріссіз қалды: 2026 жылы 4,7% және 2027 жылы 4,5%.
Мұнайдағы төмендеуді өңдеу өнеркәсібі өтеді
Бірінші жартыжылдықта ЖІӨ 4,1%-ға өсті.
ЕҚДБ мұнай өндірудің төмендеу себептерін КҚК жұмысындағы іркілістермен, ал жыл басында Теңіздегі өртпен және электр қуатымен қамтудағы ақаулармен байланыстырады.
Бірақ өндіру саласынан тыс ахуал әлдеқайда жақсы. Өңдеу өнеркәсібі 9%-ға артты. Негізгі драйверлер қатарында автокөлік, тіркеме және жартылай тіркеме өндірісін қоса алғандағы машина жасау ерекше аталады. Сондай-ақ жабдықтарды жөндеу және монтаждау, тамақ және химия өнеркәсібінде өсім байқалды.
Ірі инфрақұрылымдық жобалардың есебінен құрылыс көлемі 15,3%-ға көтерілді.
Қазақстан экономикасы үшін бұл ағымдағы цикл құрылымындағы маңызды өзгеріс саналады: мұнай өндіру өсімді төмендетіп жатса, өңдеу саласы мен құрылыс оған қарқын қосуда.
Мұнай ешқайда кеткен жоқ: оның рөлі өзгерді
Егер өндірістің физикалық көлемі қазір ЖІӨ-ге қарсы жұмыс істеп жатса, мұнайдың жоғары бағасы басқа арналар арқылы экономиканы қолдап отыр.
ЕҚДБ теңгенің нығаюына да назар аудартады. Тамыз айында ұлттық валюта 28 ақпандағы Таяу Шығыстағы қақтығыс басталғанға дейінгі уақытпен салыстырғанда долларға шаққанда шамамен 10%-ға нығайған.
Оның механизмі айқын: қымбатырақ мұнай экспорттық түсімді және бюджет кірістерін қамтамасыз етуде. Сондықтан Қазақстан биыл ерекше комбинацияға тап болды – өндірілетін мұнай көлемі аз, бірақ оның бағасы анағұрлым қолайлы.
Бұл инфляция үшін де маңызды фактор. Ол 2025 жылғы қыркүйектегі 12,9%-дан 2026 жылғы тамызда 9,8%-ға дейін төмендеді. ЕҚДБ бұл баяулауды қатаң ақша-несие шарттарымен, несиелендірудің қатаңдауымен және теңгенің нығаюымен байланыстырады.
Осыған байланысты бір жыл ішінде базалық мөлшерлеме 175 базистік тармаққа төмендеп, 16,25%-ды құрады. ЕҚДБ бұл процесті сақтықпен жүргізілген жұмсарту циклі деп сипаттайды.
Бюджет те қолдауға ие болды
Қаңтар-шілде айларында мемлекеттік кірістер 16,5%-ға өсті, бұған салық заңнамасындағы өзгерістер де жартылай ықпал етті. Шығыстар 13,1%-ға артты.
Тапшылық шамамен 3 трлн теңгені немесе ЖІӨ-нің 2%-ын құрады.
Сондықтан жоғары мұнай бағасы бірден бірнеше бағытта: экспорттық түсім, валюта нарығы және бюджет бойынша тиімді әсер етуде.
Орталық Азия бойынша болжам
ЕҚДБ Орталық Азияның Моңғолиямен бірге өсімін 2026 жылы 5,8% және 2027 жылы 5,3% деңгейінде күтеді.
Өзбекстан бойынша болжам ішкі сұраныстың күшті болуына байланысты бірден 1 пайыздық тармаққа өсіп, 7,5%-ды құрады. Қырғызстан үшін өсім 8,7% болады деп болжануда.
Басты сұрақ мұнай өндірісі құлдыраған кезде Қазақстан 4,7% көрсете ала ма дегенде емес, осы өсімнен кейін не қалатынында. Егер өңдеу, құрылыс және инвестициялардың жеделдеуі жаңа өндірістік қуаттарға, экспортқа және еңбек өнімділігіне ұласса, экономика орнықты базаға ие болады. Ал егер бұл әсер инфрақұрылымдық циклмен және қымбат мұнаймен бірге аяқталса, қазіргі әртараптандыру тек статистикалық күйінде қалады. Өсімнің сапасы бүгін мұнайдың орнын кім толтырғанымен емес, ертең кім қосылған құн жасай алатынымен өлшенеді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
