2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Ұлттық қорға мұнай секторынан 3,43 триллион теңге көлемінде салық түсті. Аталған көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 600 миллиард теңгеге артып, әлемдік энергетика нарығындағы қолайлы баға мен ұлттық валютаның бір жыл ішіндегі айтарлықтай нығаюына басты тірек болды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Мұнай түсімдерінің қарқынды өсімі
Қорға жинақталған қаражаттың көбеюі ең алдымен әлемдік шикізат нарығындағы жоғары конъюнктурамен тікелей байланысты.
Өткен жылдың осы кезеңінде мұнайдан түскен кіріс 2,83 триллион теңге шамасында болса, биылғы тоғыз айда 21 пайыздық өсім байқалды.
Қазақстанның ірі мұнай кеніштерін игеруші халықаралық консорциумдар корпоративтік табыс салығы, пайдалы қазбаларды өндіру салығы және шикі мұнай экспортына салынатын ренталық төлемдерді ел қазынасына тұрақты аударып келеді. Қара алтын бағасының жоғары деңгейде сақталуы мемлекеттің стратегиялық резервін еселеп толтыруға мүмкіндік берді.
Теңгенің 21 пайызға нығаюы: негізгі себептер
Қаржылық түсімдердің молаюымен қатар валюта нарығында да елеулі өзгеріс орын алды. Бір жыл ішінде ұлттық валюта долларға шаққанда өз құнын 21 пайызға арттырды:
2025 жылғы 8 қазанда 1 АҚШ доллары 541 теңге болған;
2026 жылғы 8 қазандағы ресми бағам 447 теңгені құрады.
Валюта бағамының мұншалықты күшеюіне бірнеше экономикалық фактор қатар әсер етті:
Экспорттық валюта ағыны: Қымбат мұнай сатудан түскен орасан зор шетелдік валюта еліміздің ішкі нарығына құйылды. Мұнай экспорттаушы компаниялар салық төлеу кезеңдерінде долларды жаппай сатып, теңгеге сұранысты күрт арттырды.
Ұлттық банктің операциялары: Республикалық бюджетке Ұлттық қордан берілетін трансферттерді қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банк ішкі нарықта үнемі валюта сату операцияларын жүргізді. Нарықтағы доллар ұсынысының артуы американдық валютаны арзандата түсті.
Жоғары базалық мөлшерлеме: Ұлттық банктің қатаң ақша-несие саясаты теңгедегі активтер мен депозиттерді инвесторлар үшін тартымды етіп, алыпсатарлық қысымды төмендетті.
Доллардың 447 теңгеге түсуі экономикаға не береді?
Теңгенің нығаюы тұтыну нарығы үшін оң нәтиже беруде. Шетелден әкелінетін азық-түлік, тұрмыстық техника, көлік және дәрі-дәрмек бағасының өсу қарқыны бәсеңдеп, импорттық инфляциялық қысым айтарлықтай төмендеді. Бұл халықтың нақты сатып алу қабілетін сақтауға септігін тигізеді.
Дегенмен күшті ұлттық валютаның кері тұстары да бар. Валюта бағамының тым арзандауы отандық өндірушілердің сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін әлсіретуі мүмкін. Сонымен қатар шикізат сатудан түсетін долларлық түсімдерді теңгеге ауыстырған кезде мемлекеттік бюджетке жиналатын салық көлемі жоспарланған көрсеткіштен азаю қаупі туындайды.
Алдағы уақытта қаржы нарығындағы басты бағдар әлемдік мұнай бағасының тұрақтылығы мен орталық банктің теңгерімді саясатына байланысты болмақ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
