Қырғызстанда парламенттің өзін-өзі таратуы кезекті саяси кезеңнің басталуына жол ашты. Бұл шешім сырт көзге күтпеген оқиға болып көрінгенімен, қырғыз қоғамы үшін мұндай өзгерістер тосын емес. Тәуелсіздік жылдарында елде билік бірнеше рет ауысып, саяси жүйе тұрақты форма таба алмай келеді. Ал қоғам биліктен үміт күтуді де, көңілі қалған сәтте өзгеріс талап етуді де әдетке айналдырған, деп жазады Ertenmedia.kz.
Жоғарғы Кеңештің бұл жолғы шешімі дүрбелеңсіз қабылданды. Парламент төрағасы Нұрланбек Тұрғынбекұлының айтуынша, президенттік және парламенттік сайлауды бір мезетте өткізу қиындық туғызады. Сондықтан сайлау мерзімдерін бөліп қарау қажет болған. Осы уәжбен депутаттар өзін-өзі таратуға келісім берген. Бұл шешімнің артында тек техникалық себеп емес, саяси есеп те жатқанын байқау қиын емес.
Жаңа жүйе бойынша ел 30 округке бөлініп, әр округтен үш депутат сайланады. Жалпы орын саны бұрынғыдай 90 болып қалады. Бірақ партиялық тізім жүйесінің жойылуы саяси бәсекенің сипатын өзгертеді. Енді партиялар кең тізім ұсынбай, нақты тұлғалар арқылы бәсекеге түседі. Бұл сырттай қарағанда ашықтық пен жеке жауапкершілікті күшейтетіндей көрінеді. Алайда іс жүзінде билікке жақын кандидаттардың өту ықтималдығын арттыруы да мүмкін деген пікірлер айтылып жатыр.
Қазіргі саяси жағдайда негізгі ықпал президент Садыр Жапаров пен Ұлттық қауіпсіздік комитетінің басшысы Қамшыбек Ташиевтің қолында екені жиі айтылады. Сарапшылардың пікірінше, бұл тандем елдегі тұрақтылықтың негізгі тірегіне айналған. Қоғамдық көңіл күй де осы бағытты қолдайтынын көрсетеді. Соңғы жылдары қабылданған бірқатар шешімдер мен бастамаларда Ташиевтің рөлі айқын сезіледі.
Әсіресе шекара мәселесі, аймақтық саясат, инфрақұрылымдық жобалар секілді бағыттарда оның ықпалы күшейгені байқалады. Бұл жағдай оның саяси салмағын арттырып, болашақтағы жоғары лауазымдарға қатысты болжамдарды көбейтті. Қазіргі шешім де осы ұзақмерзімді сценарийдің бір бөлігі ретінде қарастырылып отыр.
Контекст
Алдағы кезектен тыс сайлау Қырғызстанның саяси құрылымын қайта қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бірақ бұл өзгерістің нақты нәтижесі қандай болатыны сайлау процесінің қалай өтетініне байланысты. Бір жағынан жаңа жүйе жеке кандидаттардың жауапкершілігін күшейтуі мүмкін. Екінші жағынан саяси алаңдағы күштердің қайта бөлінуіне жол ашады.
Қырғызстанның саяси тарихы тұрақсыздық пен өзгеріске толы болғанымен, бір ерекшелігі бар. Қоғам билікке бейжай қарамайды. Әрбір саяси кезең халықтың қатысуымен, пікір білдіруімен өтеді. Сол себепті бұл елдегі кез келген өзгеріс тек жоғарыдан қабылданған шешім емес, қоғамның ішкі динамикасымен де байланысты.
Қазір көрші ел тағы бір бетбұрыс алдында тұр. Парламент тарады, жаңа ереже енгізілді, сайлау күні белгіленді. Енді осы қадамдар Қырғызстанды тұрақтылыққа жақындата ма, әлде жаңа саяси айналымға алып келе ме – оны уақыт көрсетеді. Бірақ бір нәрсе анық. Қырғыз қоғамының еркіндікке деген сұранысы мен саяси белсенділігі алдағы кезеңде де негізгі фактор болып қала береді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
