Қазақстанның магистральдық теміржол желісі қызметтерінің құны 2026 жылғы 21 қыркүйектен бастап жүк тасымалдаушылар үшін айтарлықтай қымбаттайды. Қазақстандық жүк теміржол (ҚТЖ) тасымалдаушылары қауымдастығы таратқан мәліметке сәйкес, алдағы екі жыл ішінде жүк тасымалының инфрақұрылымдық тарифтері орта есеппен 23-24 пайызға дейін көтерілмек, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Аталған өзгерістерге ҚР Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің 2026 жылғы 2 қыркүйектегі тиісті бұйрығы негіз болды. Құжат бойынша, ұлттық оператор «Қазақстан темір жолы» (ҚТЖ) компаниясының магистральдық желі қызметтеріне бұрын бекітілген тарифтік кестесі қайта қаралған.
Тарифтер қалай және қай жылдары өседі?
Жаңа бекітілген жоспарға сәйкес, теміржол желісі қызметтерінің құны бір реттік емес, кезең-кезеңімен өсетін болады. Бағаның ең қарқынды өсімі алдағы екі жылға тура келеді:
2026–2027 жылдары – тариф 23–24 пайызға өседі;
2028 жылы – 22 пайыздық өсім межеленген;
2029 жылы – 20 пайызға көтеріледі;
2030 жылы – өсім қарқыны 18 пайыз деңгейінде сақталады.
Осылайша, реттеуші орган 2030 жылға дейінгі тарифтік саясатты толық жаңартты. Ұлттық компания алғашында тарифті 25-26 пайызға дейін көтеруді сұрағанымен, уәкілетті комитет нарықтың мүмкіндіктерін ескере отырып, көрсеткіштерді сәл төмендетіп бекіткен.
ҚТЖ-ның 320 миллиард теңге шығыны
Ұлттық компания бағаны өсіруге негіз болған басты себеп ретінде реттелетін ішкі жүк тасымалының залалдылығын алға тартады. ҚТЖ-ның дерегінше, ішкі тасымал бағасы өзіндік құнды жаппайды, ал жылдар бойы жинақталған инфрақұрылымдық шығындар монополистің қаржылық жағдайын тұйыққа тіреген.
ҚТЖ-ның қаржы жөніндегі басқарушы директоры Даир Күшеров Қазақстандағы реттелетін теміржол тарифтерінің көрші мемлекеттерден әлдеқайда арзан екенін және оның компанияға тигізетін ауыр салмағын ашық айтқан болатын.
Ол қолданыстағы тарифтердің нақты шығындарды жаппайтынын және өзге табыстар есебінен жабылып келгенін еске салды.
– ТМД кеңістігінде біздегі тарифтер ең төмен болып отыр. Мәселен, қазіргі уақытта біздің бағамыз Ресеймен салыстырғанда 2, 5 есе, ал Өзбекстаннан 4 есе арзан. Реттелетін тасымалдардан біздің 2025 жылғы шығынымыз 320 миллиард теңгені құрады. Негізінде, осы 320 миллиард теңгені транзиттік және анағұрлым табысты жүктердің есебінен субсидиялап отырмыз, – деді Даир Күшеров.
Бұған қоса, соңғы жылдары жанар-жағармайдың, электр энергиясының, металл бөлшектердің қымбаттауы және теміржолшылардың жалақысын көтеру қажеттілігі өндірістік шығындарды шарықтатты. Сондай-ақ компанияның мойнында ірі магистральдарды («Достық – Мойынты», «Бақты – Аягөз», «Дарбаза – Мақтаарал» және Алматы айналма жолы) салуға тартылған қомақты халықаралық несиелерді өтеу міндеті тұр.
Астық пен әлеуметтік тауарларға жеңілдік сақталды
Тарифтердің өсуі барлық санаттағы жүктерге бірдей қолданылмайды. Үкімет инфляциялық қысымды басу және халықтың әлеуметтік жағдайын қорғау үшін бірқатар бағыттар бойынша ерекше жеңілдіктер жасады:
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары: Мұндай өнімдерді теміржолмен тасымалдау бағасы өзгеріссіз қалды, яғни бұрынғы бекітілген деңгейде сақталады. Бұл нан, ұн, сүт және күнбағыс майы секілді негізгі тағамдардың логистикалық қымбаттауын тежейді.
Астық экспорты мен тасымалы: 2026-2027 жылдары астық тасымалына қатысты локомотивтік тарту және инфрақұрылымдық төлемдердің базалық тарифтері көтерілмейді. Тек 2028 жылдан бастап 2030 жылға дейін астық тасымалының тарифі жылына небәрі 3 пайыз шамасында индексацияланып отырады.
Бұл қадам отандық диқандар мен астық экспорттаушыларды әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілігінен айырып алмау мақсатында қабылданды.
Өндіріс пен шикізат нарығындағы тізбекті қымбаттау
Азық-түлікке жеңілдік берілгенімен, негізгі ауыртпалық өнеркәсіптік және шикізаттық жүктерге түсетіні сөзсіз. Көмір, темір кені, түсті металдар, құрылыс материалдары, химиялық тыңайтқыштар сияқты маржасы төмен әрі көлемі үлкен тауарлар үшін теміржолдан басқа балама көлік жоқ.
Мұндай салаларда логистикалық шығындар тауардың түпкі құнының 20-дан 40 пайызына дейінгі бөлігін алады. Тарифтің бірден 24 пайызға өсуі мынадай тізбекті реакцияға әкелуі ықтимал:
Жылу мен электр энергиясы: Еліміздегі ЖЭО-лар көмірді теміржол арқылы жеткізеді. Тасымал құнының артуы көмір бағасын, артынша электр мен жылу тарифтерін өсіруге қосымша негіз болады.
Құрылыс саласы: Цемент, құм, қиыршықтас, арматура тасымалының қымбаттауы салынып жатқан баспаналар мен инфрақұрылымдық жобалардың сметасын ұлғайтады.
Экспорттық бәсеке: Металлургия мен тау-кен өндірушілері өнімдерін порттар мен шекаралық бекеттерге жеткізу үшін қосымша миллиондаған доллар шығындалады.
Инфрақұрылымды жаңғырту мен инфляция арасындағы тепе-теңдік
ҚТЖ-ның тарифтерді көтеруі экономикалық тұрғыдан екіұдай құбылыс. Бір жағынан, тозығы жеткен рельстер мен локомотивтер паркін жаңартпай, транзиттік хабқа айналу туралы мемлекеттік мақсатты орындау мүмкін емес. Инвестициялық тариф салынбаса, жүйе апатты жағдайға жетуі мүмкін.
Екінші жағынан, бұл қадам отандық өнеркәсіпке салмақ салып, шығындық инфляцияны жеделдетеді. Жүк жөнелтушілер өздеріне түскен көлік шығындарын амалсыз түпкі өнімнің бағасына қосады, нәтижесінде оның өтеуі қайтадан қарапайым тұтынушылардың қалтасына жүктеледі. Ендігі кезекте бақылаушы органдар ҚТЖ-ның жинайтын қосымша тарифтік табысының нақты инвестициялар мен жолдарды жөндеуге мақсатты жұмсалуын қатаң қадағалауға тиіс.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
