Қазақстанда мүгедектігі бар азамат әлеуметтік салық шегерімін бір мезгілде бірнеше жұмыс орнында қолдана алады. Алайда белгіленген жылдық лимиттің сақталуына бухгалтерия емес, қызметкердің өзі жауап береді, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Ұзақ уақыт бойы аталған мәселе бухгалтерлер арасында қызу талқыланып келді. Салық кодексі базалық шегерімді бір ғана салық агенті арқылы қолдануға тікелей шектеу қояды. Ал әлеуметтік шегерімге қатысты дәл сондай тыйым заңда көрсетілмеген.
Тәжірибеде бухгалтерлер тәуекелден сақтанып, базалық шегерімге арналған шектеуді әлеуметтік жеңілдікке де қолданып келген. Мәселе жаңа Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің қарауына дейін жетті. 2026 жылғы 8 шілдедегі отырыста әлеуметтік шегерімді бірнеше салық агенті арқылы қатар пайдалану тәсілі тұжырымдамалық тұрғыдан мақұлданған.
Мемлекеттік кірістер комитеті inbusiness.kz редакциясының ресми сауалына берген жауабында даулы норманы түсіндірді. Комитет мәліметінше, азамат екі немесе үш жерде қатар еңбек етсе, әр жұмыс берушіге әлеуметтік шегерім қолдану туралы өтініш бере алады. Салық кодексінде мұндай өтінішті бірнеше салық агентіне қатар тапсыруға тыйым салынбаған.
Жеңілдік мөлшері азаматтың мәртебесіне қарай белгіленеді. I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін жылдық шек 5000 айлық есептік көрсеткішті құрайды. 2026 жылғы 4325 теңгелік көрсеткішпен есептегенде, салық салынатын табыстан шегерілетін сома 21 млн 625 мың теңгеге дейін жетеді.
III топтағы мүгедектігі бар азаматтарға, мүгедектігі бар балаларға, Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне және оларға теңестірілген адамдарға 882 АЕК көлемінде шегерім қарастырылған. Осындай жеңілдік шетелдегі ұрыс қимылдарының ардагерлері мен тыл еңбеккерлеріне де беріледі. 2026 жылғы есеппен аталған шек 3 млн 814 мың 650 теңгеге тең.
Аталған сомалар азаматқа бюджеттен тікелей төленетін ақша саналмайды. Әлеуметтік шегерім жеке табыс салығы есептелетін табыстың көлемін азайтады. Нақты үнем қызметкердің табысына, қолданылған шегерімге және төленуге тиіс салық мөлшеріне байланысты қалыптасады.
Лимитті дұрыс бөлу маңызды
882 АЕК шегерімі мүгедектігі бар баланың ата-анасының біріне, қорғаншысына немесе қамқоршысына да қолданылады. Лимит отбасыға ортақ есептелмей, әр балаға жеке белгіленеді. Бала кезінен мүгедектігі бар адамға қамқорлық жасайтын ата-ана немесе қорғаншы жеңілдікті оның өмір бойы пайдалана алады.
Жеңілдік асырап алушыға бала 18 жасқа толғанға дейін беріледі. Жетім баланы немесе ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланы қабылдаушы отбасына алған азамат та шарт қолданылатын кезеңде шегерімге құқылы. Алайда қызметтік міндетіне байланысты қорғаншы болған интернат, балалар үйі мен аурухана қызметкеріне мұндай құқық берілмейді.
Мүгедектігі бар баланың ата-анасымен кейін некеге тұрған жаңа жұбай да жеңілдікті пайдалана алмайды. Заң әлеуметтік шегерімді баланың ата-анасына, заңды қорғаншысына, қамқоршысына, асырап алушысына немесе қабылдаушы ата-анасына бекітеді. Сондықтан мәртебені растайтын құжатпен бірге заңда көрсетілген санатқа жататынын дәлелдеу қажет.
Бірнеше жұмыс орны бар азамат шегерімді өз қалауынша бөліп көрсете алады. Мысалы, 5000 АЕК лимитінің 3000 АЕК көлемін бірінші жұмыс берушіге, қалған 2000 АЕК мөлшерін екінші жұмыс орнына жазуға болады. Әр өтініште сол мекемеде қолданылатын нақты шек міндетті түрде көрсетілуге тиіс.
Тек мүгедектік туралы анықтаманы ұсынып, жеңілдіктің толық көлемін бірнеше мекемеде қатар көрсетуге болмайды. Барлық жұмыс орнында қолданылған шегерімнің жиынтық мөлшері 5000 немесе 882 АЕК шегінен аспауға тиіс. Лимитті дұрыс бөлмеген жағдайда жауапкершілік өтініш берген азаматқа жүктеледі.
Жұмыс берушілер салық есептілігін тапсырғаннан кейін ақпарат автоматты камералдық бақылауға түседі. Жүйе азаматтың жеке сәйкестендіру нөмірі арқылы барлық жұмыс орнынан түскен табыс пен қолданылған шегерімді біріктіріп тексереді. Сондықтан бірнеше мекемеде алынған жеңілдіктің артық бөлігін салық органдарынан жасыру мүмкіндігі жоқ.
Лимиттен асып кету анықталса, салық органы бірден айыппұл салмайды. Алдымен сәйкессіздікті өз еркімен түзетуге мүмкіндік беретін хабарлама жолданады. Хабарламаны орындау мерзімі оны алған күннен кейінгі келесі күннен бастап 30 жұмыс күнін құрайды.
Түзетілген қосымша есептілікті азаматтың өзі емес, шегерімді қолданған жұмыс берушілердің бірі тапсырады. Қай салық агенті есептілікті қайта қарайтынын қызметкер таңдап, тиісті өтініш береді. Сондықтан бірнеше жерде еңбек ететін азамат өтініш көшірмесін және бөлінген шегерім есебін жыл соңына дейін сақтағаны жөн.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
