АҚШ-тың Еуропадағы әскери күшін қысқарту мүмкіндігі Вашингтонның НАТО-дан кету жоспары ретінде қабылданбауға тиіс. Саяси сарапшы Тимур Сейітмұратовтың ойынша, Америка Еуропаны тастап жатқан жоқ, керісінше одақтастарын өз қауіпсіздігі үшін көбірек жауапкершілік алуға итермелеп отыр, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Тимур Сейітмұратовтың айтуынша, Еуропа ондаған жыл бойы АҚШ-тың әскери қуатына арқа сүйеп келді. Қырғи-қабақ соғыс аяқталғаннан кейін көптеген мемлекет қорғаныс шығынын қысқартып, әлеуметтік бағдарламалар мен экономикалық жайлылыққа басымдық берді. Қазір қалыптасқан геосаяси жағдай сол кезеңнің аяқталғанын аңғартып отыр.
Сарапшы NBC жариялаған мақаладағы мәліметтерге назар аударды. Онда Пентагон Еуропадан 25 мың немесе одан да көп америкалық әскери қызметшіні, сондай-ақ авиация, кеме және қару-жарақтың бір бөлігін шығару мүмкіндігін қарастырып жатқаны айтылған. Мұндай қысқарту АҚШ-тың құрлықтағы қазіргі контингентінің шамамен үштен біріне тең болуы ықтимал.
Сейітмұратовтың пайымынша, ұсынылған жоспарды Солтүстік Атлантикалық альянстан жасырын шығу деп сипаттау дұрыс емес. Әңгіме Вашингтонның әскери стратегиясын қайта қарау және тапшы ресурстарын Тынық мұхиты аймағына бағыттау туралы болып отыр. Ал Еуропа дәстүрлі қару-жарақ пен құрлық қорғанысында жетекші міндетті өз мойнына алуға тиіс.
Оның айтуынша, Дональд Трамп әкімшілігінің «Америка бәрінен бұрын» қағидасы Еуропадан толық бас тартуды білдірмейді. Вашингтон америкалық салық төлеушіні еуропалық қауіпсіздіктің алғашқы шебі, соңғы резерві және тұрақты қаржы көзі ретінде қарастыруға қарсы. Сондықтан әскер санын қысқарту одақтастарға қорғаныс жауапкершілігін бөлісу жөнінде берілген саяси белгі саналады.
Тимур Сейітмұратовтың ойынша, АҚШ әскерінің бір бөлігін шығару мен НАТО шартын бұзу екі бөлек мәселе. Әскери жүктемені қайта бөлу де оқшаулану саясатына автоматты түрде тең келмейді. Америка альянста қалуы мүмкін, алайда оның ішіндегі міндеттер мен шығындардың бұрынғы үлгісі өзгереді.
Сарапшы келтірген мәлімет бойынша, Polymarket платформасында АҚШ-тың НАТО-дан шығу ықтималдығы шамамен 2 пайыз деңгейінде бағаланған. Мұндай нарықтық көрсеткіш ресми болжам немесе саяси кепілдік саналмайды. Дегенмен ол әскерді ықтимал қысқарту мен альянстан толық шығудың нарық қатысушылары үшін де екі бөлек сценарий екенін көрсетеді.
Еуропа өз әскері мен қорғаныс өнеркәсібін күшейтуге міндетті
Сейітмұратов Еуропаның өзін қорғауға қажетті экономикалық, технологиялық және демографиялық ресурсы жеткілікті деп санайды. Оның ойынша, негізгі мәселе қаржының немесе адам санының тапшылығында жатқан жоқ. Түйткіл қауіптің шынайылығын мойындау мен қорғанысқа басымдық беруге саяси дайындықтың кеш қалыптасуында жатыр.
НАТО елдерінің қорғаныс шығындарына қатысты талабы кеше пайда болған жоқ. Альянс мемлекеттері 2006 жылы қорғанысқа жалпы ішкі өнімнің кемінде 2 пайызын бөлу жөніндегі межені келісті. Кейін 2014 жылғы Уэльс саммитінде Қорғаныс инвестициялары жөніндегі міндеттеме бекітіліп, шығыны төмен мемлекеттерге он жыл ішінде осы деңгейге жақындау ұсынылды.
Уэльстегі шешімге Ресейдің Қырымдағы әрекеттері мен Еуропаның қауіпсіздік ортасының күрт өзгеруі түрткі болды. Соған қарамастан альянстың көптеген мүшесі бірнеше жыл бойы 2 пайыздық межеге жете алмады. Тимур Сейітмұратов мұны қауіпсіздік жауапкершілігін АҚШ-қа ысырып қоюдың көрінісі деп бағалайды.
Ресми НАТО дерегіне сәйкес, 2023 жылы жалпы ішкі өнімінің кемінде 2 пайызын қорғанысқа бөлген одақтастар саны 11-ге жетті. 2014 жылы мұндай талапты небәрі үш мемлекет орындаған еді. 2023 жылғы Вильнюс саммитінде 2 пайыз уақытша мақсаттан қорғаныс шығынының ең төменгі тұрақты деңгейіне айналды.
Сейітмұратовтың ойынша, Еуропадағы америкалық контингентті қысқарту Мәскеуге жасалған сыйлық ретінде ғана бағаланбауы керек. Мұндай көзқарас Еуропа мемлекеттерінің өз әскері мен қорғаныс өнеркәсібін күшейту міндетін екінші қатарға ысырады. Негізгі сұрақ америкалық сарбаздардың Еуропаны қашанға дейін арзан сақтандыру полисіндей қорғап тұратынында жатыр.
Сарапшы ықшам америкалық контингент пен қаржылық міндетін толық орындайтын еуропалық одақтастарға сүйенген модель тиімді болуы мүмкін деп есептейді. Мұндай жүйеде АҚШ стратегиялық тежеу мен ядролық кепілдікті сақтайды, ал Еуропа кәдімгі қарулы күштерін, оқ-дәрі өндірісін және жедел әрекет ету мүмкіндігін кеңейтеді. Жауапкершіліктің жаңа бөлінісі альянсты әлсіретпей, керісінше оның ішкі тепе-теңдігін қалпына келтіруі ықтимал.
Оның пікірінше, Еуропаның қорғанысқа жұмсайтын шығыны Кеңес Одағы тарағаннан кейін айтарлықтай төмендеді. Қауіп азайды деген түсінік мемлекеттерге әскери бюджетті қысқартып, ресурсты басқа салаларға бағыттауға мүмкіндік берді. Алайда Украинадағы соғыс бұрынғы қауіпсіздік формуласының ұзаққа бармайтынын көрсетті.
Вашингтонның Тынық мұхиты аймағына назар аударуы да уақытша саяси қадамнан гөрі ұзақ мерзімді стратегиялық бетбұрысқа ұқсайды. АҚШ Қытаймен бәсеке, теңіз жолдарының қауіпсіздігі және Азиядағы одақтастарын қорғау үшін қосымша әскери ресурс қажет екенін жасырмайды. Еуропадағы күшті қайта бөлу осы кең ауқымды өзгерістің бір бөлігі болуы мүмкін.
Тимур Сейітмұратовтың қорытындылауынша, Америка НАТО-дан кетуге әзірленіп жатқан жоқ. Вашингтон Еуропаның қауіпсіздікке тұтынушы ретінде қарап, негізгі шығынды америкалық салық төлеушіге қалдыру дәуірін аяқтағысы келеді. Еуропа үшін ендігі міндет ояну, қорғаныс қабілетін күшейту және өз қауіпсіздігінің негізгі жауапкершілігін өзі көтеру болмақ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
