Жылдамдықты, биіктен күрт құлдырауды және адреналинді жақсы көретіндер үшін американдық төбешіктер (roller coaster) таптырмас көңіл көтеру түрі саналады. Дегенмен соңғы жылдары экстремалды аттракциондардан кейін ауыр жарақат алған адамдардың дерегі көбейіп, ғалымдар мен нейрохирургтер оның бас миына тигізетін нақты әсерін қайта зерттеуге көшті, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Дәрігерлерді алаңдатқан жағдайлар
Әлемнің жетекші ойын-сауық саябақтарындағы алып аттракциондар жыл сайын биіктеп, күрделі әрі жылдам бола түсуде. Мәселен, АҚШ-тағы танымал ойын-сауық саябақтарының бірінде орналасқан төрт өлшемді экстремалды төбешіктен соң бірнеше адамның ауруханаға түсуі қоғамда үлкен резонанс тудырды. Дәрігерлер ешқандай көлік апатына түспеген келушілерден ауыр жол-көлік оқиғасына тән бас миына қан құйылу, субдуральді гематома мен ми шайқалуын анықтаған.
Британдық Колумбия университетінің биомеханика саласындағы маманы Лидия Ву экстремалды конструкциялардың адам анатомиясына әсерін егжей-тегжейлі талдау қажет екенін айтады.
«Бас жарақаты аттракционға мінгенде күтілетін қалыпты қауіп болмауы керек. Мұндай ауыр зардаптардың алдын алатын қауіпсіз құрылымдарды жасауға толық мүмкіндік бар», – деді профессор Лидия Ву.
Гравитациялық жүктеме ме, әлде айналмалы үдеу ме?
Көптеген адам аттракцион кезіндегі басты қауіпті гравитациялық шамадан тыс жүктемеден (G-force) көреді. Алайда Пенсильвания университеті жүргізген зерттеулер бұл күштің өзі ми тінін тікелей зақымдай алмайтынын көрсетті. Төбешіктердегі G-күші әдетте бірнеше секундқа ғана созылады, сондықтан ол ұшқыштар ұшырайтын ұзақ мерзімді салмақтан өзгеше.
Ғалымдардың анықтауынша, басты қатер – бастың шұғыл айналмалы үдеуі мен қозғалыс бағытының күрт өзгеруінде. Адамның бас сүйегі бір сәтте бағытын күрт өзгерткенде, сұйықтық ішінде орналасқан ми массасы инерциямен оған ілесе алмай, ішкі сүйек қабырғаларына соғылады. Нәтижесінде ми мен бас сүйек арасындағы нәзік қантамырлар (көпірше веналар) созылып, тіпті үзіліп кетуі мүмкін. Дәл осы биомеханикалық әсер субдуральді гематоманың пайда болуына әкеледі.
Тәуекел тобы және мамандардың кеңесі
Халықаралық ойын-сауық саябақтары мен аттракциондар қауымдастығының (IAAPA) дерегінше, ресми тұрақты саябақтарда ауыр жарақат алу ықтималдығы 15,5 миллион сапарға бір оқиғадан ғана келеді. Дегенмен нейрохирургтер жалпы статистиканың төмендігі қауіптің мүлдем жоқтығын білдірмейтінін ескертеді.
Вирджиния университетінің нейрохирургі Джеймс Муни экстремалды демалысты ұнататындарға сақтық шараларын қатаң ұстануды тапсырды.
«Жарақат алу қаупі өте төмен болғанымен, төмен тәуекел оның мүлдем жоқ екенін білдірмейді. Аттракциондағы бой мен денсаулық шектеулеріне мән беріп, жеке ағза жағдайын ескеру аса қажет», – деп атап өтті дәрігер Джеймс Муни.
Мамандар қан қысымы жоғары, мойын омыртқасы мен қантамырларында туа біткен әлсіздігі бар азаматтарға орындықтары 360 градусқа еркін айналатын тым экстремалды төбешіктерден бас тартуға кеңес береді. Ал аттракционнан кейін кенеттен бастың қатты ауыруы, жүрек айну, құсу, көру қабілетінің бұлдырауы немесе бағыттан жаңылу сезімі байқалса, оны жай шаршауға баламай, тез арада дәрігерлік көмекке жүгінген абзал.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
