Қазақстан орман өсіру мен деградацияланған жерлерді қалпына келтіруді экологиялық міндеттен инвестициялық құралға айналдыруға кірісті. Париж келісімінің көміртек тетіктерін пайдалану арқылы орман-климаттық жобаларға жеке және халықаралық капитал тарту мүмкіндігі қарастырылып отыр, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Астанада өтіп жатқан екі күндік жиында мемлекеттік органдар, халықаралық ұйымдар, қаржы институттары, бизнес өкілдері мен климаттық жобаларды әзірлеушілер Қазақстандағы көміртек нарығының мүмкіндіктерін талқылады. Негізгі назар орман өсіру, табиғи экожүйелерді қалпына келтіру және атмосферадан көмірқышқыл газын табиғи жолмен сіңіру жобаларына аударылған.
Мұндай модельдің экономикалық логикасы қарапайым. Жаңа орман көміртекті сіңіреді, ал халықаралық стандарттарға сәйкес есептеліп, верификацияланған климаттық нәтиже көміртек бірлігіне айналып, жобаға қосымша қаржы тартуға мүмкіндік бере алады. Париж келісімінің 6-бабы мемлекеттер арасында осындай климаттық ынтымақтастыққа жол ашып, 6.4-бап шеңберінде сапалы көміртек кредиттерін қалыптастыру тетігін қарастырады.
Қазақстан үшін мұның ауқымы айтарлықтай. Іс-шарада ұсынылған дерек бойынша мемлекеттік орман қоры аумағында орманмен көмкерілмеген шамамен 4,9 млн гектар жер бар. Мұндай учаскелердің бір бөлігінде табиғи жағдайға сәйкес ағаш және бұта өсіріп, көміртек сіңіру әлеуетін ұлғайтуға болады.
Жалпы мемлекеттік орман қорының аумағы 30,5 млн гектардан асады, оның 13,6 млн гектардан астамы орманмен көмкерілген. Қазақстанның ормандылық көрсеткіші шамамен 5% деңгейінде. Демек ел аумағының үлкендігіне қарағанда орман қоры салыстырмалы түрде аз, сондықтан жаңа екпе қалыптастыру климаттық саясатпен қатар орман қорын кеңейту міндетіне де жауап береді.
Перспективалы аумақтардың қатарында «Семей орманы» және «Ертіс орманы» мемлекеттік табиғи резерваттары аталып отыр. Қызылорда, Түркістан және Жамбыл облыстарындағы шөлейт жерлер де жеке бағыт ретінде қарастырылады. Қазақстанда бұған дейін де деградацияланған және шөлейт аумақтарда, резерваттарда, автомобиль және теміржол бойында орман екпелерін қалыптастыру жоспарлары жүзеге асырылған.
Көлік дәліздерінің бойындағы жасыл белдеулердің функциясы көміртекпен шектелмейді. Ағаш пен бұта желдің күшін төмендетіп, қар мен құмның жолға жиналуын тежеуге, топырақты бекітуге және жел эрозиясын азайтуға көмектеседі. Сондықтан мұндай жобаны климаттық инвестиция мен инфрақұрылымды қорғаудың қиылысындағы құрал ретінде қарастыруға болады.
Мойынқұм секілді шөлейт аумақтарда мәселе одан да күрделі. Мұнда кез келген ағаш түрін отырғызу нәтиже бермейді. Жергілікті климатқа, ылғал тапшылығына және топырақ құрамына бейімделген түрлер таңдалуы керек. Дұрыс ғылыми негіз болған жағдайда екпелер жылжымалы құмды бекітіп, жел эрозиясын азайтып, деградацияланған экожүйені біртіндеп қалпына келтіре алады.
Қазақстанның артықшылығы — жобаларды әртүрлі масштабта құру мүмкіндігі. Алдымен бірнеше жүз немесе мың гектарда пилоттық модель сынақтан өтіп, көміртекті сіңіру көлемі, көшеттің жерсінуі, су шығыны мен экономикалық тиімділігі есептелуі мүмкін. Нәтиже оң болса, жоба ондаған және жүздеген мың гектарға дейін ұлғайтылады.
Бірақ көміртек нарығына шығу үшін жай ағаш отырғызу жеткіліксіз. Жоба көміртектің қанша көлемде қосымша сіңірілгенін дәлелдеп, ұзақ мерзімді мониторингтен, есеп пен тәуелсіз верификациядан өтуі қажет. Париж келісімінің жаңа көміртек механизмі дәл осы экологиялық тұтастық пен өлшенетін нәтижеге ерекше талап қояды.
Сондықтан орман-климаттық жобалардың инвестициялық құны гектар санымен ғана анықталмайды. Жер телімінің құқықтық мәртебесі, көшеттің өміршеңдігі, өрт қаупі, су ресурсы, көміртекті есептеу әдістемесі және жобаның ондаған жыл бойы сақталуына берілетін кепілдік шешуші рөл атқарады.
Дұрыс құрылған жағдайда Қазақстан бір жобамен бірнеше мәселені қатар шеше алады: орман алқабын кеңейтеді, деградацияланған жерді қалпына келтіреді, көміртекті табиғи жолмен сіңіреді, ауылдық жерде жұмыс орнын қалыптастырады және халықаралық климаттық қаржыландыруға қол жеткізеді.
Осы тұрғыдан орман бұрынғыдай тек табиғи ресурс немесе табиғатты қорғау объектісі ретінде қарастырылмайды. Ол климаттық саясаттағы табиғи капиталға, ал дұрыс есептелген көміртек сіңіру қабілеті ұзақ мерзімді инвестициялық активке айналуы мүмкін. Қазақстан үшін ендігі міндет — кең аумақтық әлеуетті халықаралық талапқа сай, экономикалық тұрғыдан өміршең жобалар портфеліне айналдыру.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
