АҚШ президенті Дональд Трамп Иранмен бейбіт реттеу жөніндегі рамалық келісімді мақұлдап, Вашингтонды ұзаққа созылған соғыстан шығаруға алғашқы қадам жасады, деп жазады Ertenmedia.kz.
Келісім Пәкістанның делдалдығымен әзірленген. Ол әзірге толыққанды бейбіт келісім емес. Әңгіме тараптарға 60 күн уақыт беретін меморандум туралы болып отыр. Осы кезеңде АҚШ пен Иран соғысты толық тоқтату шарттарын нақтылауы тиіс.
Келісімнің ең маңызды бөлігі Ормуз бұғазына қатысты. Иран стратегиялық су жолын қайта ашуға міндеттеме алған. Бұл әлемдік мұнай және газ нарығы үшін аса маңызды. Өйткені Ормуз арқылы әлемдік энергия тасымалының елеулі бөлігі өтеді.
Дағдарыс кезінде осы бұғаздың жабылуы мұнай бағасын күрт өсірді. АҚШ ішінде бензин бағасы қымбаттады. Бұл Трамп үшін ішкі саяси қысымды күшейтті.
Сондықтан қазіргі келісім Ақ үй үшін екі бағытта тиімді көрінеді. Біріншіден, ол соғыстан шығу жолын ашады. Екіншіден, энергетика нарығындағы дүрбелеңді бәсеңдетуі мүмкін.
Трампқа керек тыныштық
Алайда келісім Трамп жариялаған бастапқы мақсаттардың бәріне жауап бермейді. Соғыстың басында Вашингтон Иранның ядролық бағдарламасын тоқтатуды басты талап ретінде атаған еді. Қазіргі рамалық құжатта бұл мәселе кейінгі келіссөздерге қалдырылып отыр.
Иранның уран қорының тағдыры да толық анық емес. АҚШ тарапы материалды жою туралы айтса, Тегеран оны өз аумағында сұйылту мүмкіндігін алға тартқан. Бірақ бұл процестің нақты тетігі әлі белгісіз.
Сондай-ақ Иранның баллистикалық зымыран бағдарламасы мен аймақтағы одақтас күштерге қолдау көрсетуі туралы мәселе де шешілмеген күйі қалды. Бұл Вашингтондағы қатаң ұстанымдағы саясаткерлердің сынына себеп болуы мүмкін.
Трамп келісімді АҚШ-тың жеңісі ретінде көрсетуге тырысып отыр. Бірақ Иран да өз кезегінде мәмілені Тегеранның табысы ретінде түсіндіруде. Екі тараптың келісімге әртүрлі мағына беруі алдағы келіссөздердің оңай болмайтынын көрсетеді.
Сарапшылардың пікірінше, АҚШ пен Израильдің соққылары Иранның әскери инфрақұрылымына ауыр зиян келтірді. Бірақ Тегеран толық күйреген жоқ. Керісінше, Иран қысымға төтеп бере алатынын және Ормуз бұғазы арқылы әлемдік нарыққа әсер ете алатынын көрсетті.
Бұл Вашингтон үшін жаңа дилемма туғызады. АҚШ соғыс арқылы Иранды әлсіретті. Бірақ сонымен бірге Тегеранға жаңа келіссөз рычагын да берді. Ормуз бұғазы енді тек су жолы емес, саяси қысым құралына айналды.
Иран қысымнан аман шықты
Келісімнің тағы бір даулы бөлігі санкцияға қатысты. АҚШ Иран қаражатын біртіндеп босату және мұнай экспорты бойынша белгілі бір жеңілдік беру мүмкіндігін қарастыруы ықтимал. Бірақ Вашингтон мұның бәрі Тегеранның нақты міндеттемелерді орындауына байланысты екенін айтып отыр.
Иран болса санкцияның тезірек жеңілдегенін қалайды. Бұл жерде екі тараптың күткені бірдей емес. АҚШ бақылау мен шартты алға шығарады. Иран экономикалық тыныс алуды бірінші кезекке қояды.
Трамп үшін ішкі саяси тәуекел де аз емес. Ол кезінде Барак Обаманың 2015 жылғы Иранмен ядролық келісімін қатты сынап, кейін одан АҚШ-ты шығарған еді. Енді өзі де Иранға белгілі бір қаржылық жеңілдік ұсынатын келісімге жақындап отыр.
Бұл оның қарсыластарына да, өз партиясындағы қатаң қанатқа да сын айтуға мүмкіндік береді. Олар Трамп Иранға тым көп жол берді деп мәлімдеуі мүмкін.
Келісім Израильмен қатынасқа да әсер етеді. Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху бұл меморандумның тарапы болмайтынын айтты. Израильдің Ливандағы әскери әрекеттері де жағдайды күрделендіріп тұр.
Парсы шығанағындағы АҚШ одақтастары да сақ отыр. Олар Иран шабуылдарының нысанасына айналды. Енді олар әлсіреген, бірақ әлі де зымыран және дрон әлеуеті бар көршімен өмір сүруге мәжбүр.
Сондықтан бұл келісім соғысты тоқтатуы мүмкін. Бірақ Иран мәселесін толық шешпейді. Ядролық бағдарлама, санкциялар, зымырандар, өңірлік ықпал және Ормуз бұғазы бойынша күрделі келіссөз енді ғана басталады.
Трамп үшін қазіргі басты міндет соғысты жеңіске ұқсату. Иран үшін басты міндет жеңілісті келісімге айналдыру. Ал әлемдік нарық үшін ең маңыздысы бір ғана сұрақ: Ормуз бұғазы тұрақты ашыла ма, әлде келесі дағдарысқа дейін уақытша тыныштық орнай ма?
Қазіргі меморандум үлкен бейбіт келісімнен гөрі үзіліске ұқсайды. Бірақ кейде үлкен соғыстан шығу дәл осындай үзілістен басталады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
