Қазақстанда адамның еркінен тыс аңду, тынымсыз мазалау және қудалау әрекеттері үшін заң жауапкершілігі күшейіп, жыл басынан бері сталкингке қатысты 117 қылмыстық құқық бұзушылық тіркелді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Тәртіп сақшылары біржақты ұнату, қызғаныш немесе бұзылған қарым-қатынасты күштеп қалпына келтіруге тырысу қылмыстық жазадан құтқармайтынын ескертуде.
Аңду мен қысым: Заңда қандай жаза бар?
Бұрын жәбірленушіні күнделікті аңдып, хат-хабармен немесе қоңыраумен мазасын алғандар көбіне жазасыз қалатын немесе жай ғана ұсақ бұзақылық ретінде айыппұлмен құтылатын. Қылмыстық кодекске «Сталкинг» туралы арнайы 115-1-бап енгізілгелі бері мұндай қылықтар дербес қылмыстық құқық бұзушылық ретінде бағалана бастады.
Заңға сәйкес, өзгенің еркіне қайшы келіп, оны заңсыз өкшелей қудалағандарға мынадай жаза түрлері қарастырылған:
200 айлық есептік көрсеткішке дейін айыппұл немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстары;
200 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тарту;
50 тәулікке дейін қамауға алу.
Егер аңду әрекеті күш қолданумен, өмірге қауіп төндірумен, бопсалаумен немесе жеке өмір құпиясына қол сұғумен ұласса, күдіктінің әрекеті бірден ауыр баптар бойынша қосымша сараланады.
Тергеу органдарының ұстанымы
Ішкі істер министрлігінің өкілдері құқық қорғаушылар үшін қудалаудың бастапқы белгілерін дер кезінде анықтау маңызды екенін атап өтуде. Құқық бұзушылықты тіркеу, дәлелдеу базасын жинақтау және істі сотқа дейін жеткізу бойынша арнайы тәртіп енгізілген.
Ішкі істер министрлігі тергеу департаментінің бастығы Самат Аисов жүргізіліп жатқан жұмыстар мен жаңа баптың маңызы туралы пікір білдірді. Оның айтуынша, басты мақсат — азаматтарды қысымның алғашқы кезеңінде қорғап қалу.
«Бұл заң адамдарды қудалаудың бастапқы кезеңінде қорғауға, психологиялық әрі физикалық зиянның алдын алуға және қоғамдағы қауіпсіздік деңгейін арттыруға мүмкіндік береді», – деді Самат Аисов.
Ресми деректер бойынша, соңғы уақытта ондаған іс сотқа жолданып, сот шешімімен тұрақты аңдушылар уақытша ұстау изоляторларына қамалып, қоғамдық жұмыстарға жегілуде.
Трагедияның алдын алу: Құқық қорғау жүйесі қауқарлы ма?
Қоғамдағы ең басты алаңдаушылық — құқық қорғау органдарының бұл норманы қаншалықты тиімді іске асыра алатындығында болып отыр. Бұған дейін тұрмыстық зорлық-зомбылыққа немесе танысының жүйелі қудалауына тап болған әйелдер полицияға шағымданғанда, көбіне іс қозғалмай, мәселе елеусіз қалатын.
Елді дүр сілкіндірген Шымкенттегі Нұрай Серікбайдың өлімі сияқты қайғылы жағдайлар қылмыстың нақ осы жүйелі аңду мен еріксіз мазалаудан басталатынын айқын көрсетті. Сондықтан сталкингті криминализациялау — ауыр қылмыстардың алдын алуға бағытталған маңызды қадам. Күштік құрылымдар «ауыр зардап шеккенде ғана хабарласыңыз» деген ескі көзқарастан арылып, алғашқы қоңыраудың өзіне шұғыл ден қоюға міндеттелді.
Жәбірленуші не істеуі керек?
Полиция қызметкерлері азаматтарға қудалауға тап болған кезде мәселені өз бетінше шешуге тырыспауға және қауіп төндірушімен жеке тартысқа түспеуге кеңес береді. Оның орнына құқықтық әдіспен әрекет еткен жөн:
Қудалаушы жіберген барлық хабарламаларды, фото-видеоларды, аудио жазбалар мен қоңыраулар журналдарын өшірмей, скриншоттап сақтау;
Үйдің немесе ғимараттардың бейнебақылау камераларына түскен дәлелдерді тіркеу;
Туыстары мен жұмыс орнындағы күзет өкілдеріне төнген қауіп туралы ескерту;
Бірінші кезекте созбалаңға салмай, 102 нөміріне немесе жақын маңдағы полиция бөліміне ресми арыз тапсыру.
Тәртіп сақшылары атап өткендей, өзгенің «жоқ» деген жауабын қабылдай білу — қоғамдық мәдениет пен қауіпсіздіктің басты шарты. Өзгенің еркін бұзып, қорқыныш пен үрей тудыру ешқашан сезімнің белгісі бола алмайды. Заң мен тәртіп қағидаты жеке шекараны бұзған кез келген адамның жазасыз қалмауын талап етеді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
