АҚШ пен Иран Таяу Шығыстағы ауқымды соғыстың қайта тұтануына жол бермеу мақсатында жабық есік жағдайында келіссөз өткізіп жатыр. Қатар мемлекетінің делдалдығымен өтіп жатқан дипломатиялық үдеріс соғысты тоқтатып қана қоймай, ядролық бағдарлама мен Ормұз бұғазындағы кеме қатынасын реттеуді көздейді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
АҚШ президенті Дональд Трамп CNN арнасына берген сұхбатында Тегеран ядролық бағдарлама және Ормұз бұғазын ашу мәселесінде ілгерілеушілік танытса, оған қарсы жаңа әскери соққылардың жасалуы екіталай екенін бірнеше мәрте қайталады. Сонымен қатар CBS арнасының «60 Minutes» бағдарламасында қақтығысты одан әрі өршітуге мүдделі емес екенін жеткізді. Дегенмен Вашингтон дипломатия нәтиже бермеген жағдайда әскери сценарийді күн тәртібінен түсірмейтінін аңғартып отыр.
«Мұның бәрі олардың өте қатаң келісімге қол қоюына байланысты. Жаңа әскери шабуылдардың қажет болуы екіталай. Иранның қаржылық жағдайы нашарлап барады, біз оларға ауыр соққы жасадық», – деді Дональд Трамп.
Аралық сайлаудың саяси салдары
Келіссөздер үдерісіне АҚШ-тағы жақында өткен аралық сайлаудың нәтижесі үлкен ықпал етті. Республикалық партияның конгрестегі жеңілісіне Таяу Шығыстағы қымбатқа түскен әскери қимылдардың сайлаушылар арасында қолдау таппауы себеп болғаны ашық айтылуда. Вице-президент Джей Ди Вэнс те соғыстың сайлау қорытындысына тікелей әсер еткенін растады. Президент Трамп бұл бағалаумен келісетінін, халықтың соғысты қаламағанын мойындағанымен, Тегеранға соққы беру туралы шешімін дұрыс қадам деп санайтынын айтты.
Иран басшылығы Вашингтондағы саяси өзгерісті өз пайдасына жаратуға тырысып жатыр. Тегеран америкалық биліктің ішкі саяси тұрғыдан әлсірегенін алға тартып, өз ұстанымдарын нығайтуға көшті.
«Америкалық сайлаушылар өз таңдауын жасады. Енді Ақ үйдің өз шешімін қабылдайтын уақыты келді», – деп мәлімдеді Иран сыртқы істер министрі Аббас Арагчи.
Ормұз бұғазы мен ядролық бағдарлама талаптары
Келіссөздер үстеліндегі негізгі түйінді мәселелердің бірі – стратегиялық Ормұз бұғазындағы бақылау. Парсы шығанағындағы мұнай мен газдың қомақты бөлігі өтетін осы дәлізді Иран өз бақылауына алғысы келеді. Бұл қадам Тегеранға өңірлік сауда мен логистиканы тікелей басқаруға мүмкіндік берер еді. Алайда халықаралық су жолдарының ашық болуын талап ететін АҚШ мұндай талапқа келісуге құлықсыз.
Сонымен бірге америкалық тарап Иранның ядролық қару жасау мүмкіндігін толық жоюды немесе уран байыту процесіне қатаң шектеу қоюды талап етуде. Ал сегіз айға созылған соғыстан кейін Иран өзінің қорғаныс әлеуеті мен қауіпсіздік мүддесінен кері шегінбейтінін мәлімдеп отыр.
Экономикалық тығырық пен дипломатиялық кедергілер
Иранның келісімге келудегі басты мақсаты – тығырыққа тірелген экономикасын құтқару. Халықаралық санкциялар мен әскери қақтығыс елдегі инфляцияны 301 пайыздық деңгейге дейін шарықтатты. Шетелдік банктердегі миллиардтаған доллар көлеміндегі активтері бұғатталып, әлемдік нарыққа мұнай экспорттау қиындаған. Сондықтан Вашингтон келісімге қол жеткізу шарты ретінде кейбір экономикалық санкцияларды жеңілдету мүмкіндігін қарастырып жатыр.
Дегенмен тараптардың мәмілеге келуі оңайға соқпайтын түрі бар. АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио келіссөздерде серпіліс бар деп айту әлі ерте екенін ескертті. Оның сөзінше, президент Трамп дипломатиялық жолды қалағанымен, Иран ұсынып отырған кейбір талаптар тым асыра сілтеген әрі шынайылыққа жанаспайды. Соған қарамастан, Қатар өкілдері арқылы жүріп жатқан делдалдық миссия екіжақты соғыстың жаңа толқынын тоқтатудың жалғыз жолы болып қалуда.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
