Жол апаты кезінде сыналатын краш-манекендер кейде өздері отырған көліктен де қымбат тұрады, деп жазады Ertenmedia.kz.
Көп адам көлік қауіпсіздігі туралы айтқанда жастықша, белдік, мықты кузов немесе электронды жүйелерді ойлайды. Ал сол қауіпсіздік шешімдерінің артында үнсіз жұмыс істейтін бір құрал бар. Ол краш-манекен. Сырттай қарағанда қарапайым қуыршақ сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде оның бағасы кейбір жаңа көліктерден де жоғары.
Мұндай манекендер жай темір мен пластиктен құрастырылған зат емес. Олар адам денесін барынша шынайы қайталау үшін жасалады. Себебі апат кезінде күш адамның денесіне біркелкі түспейді. Сүйек бір бөлек әрекет етеді, бұлшық ет пен жұмсақ тін бір бөлек қабылдайды. Сол себепті краш-манекен ішінде металл, резеңке, көбік және өте сезімтал электронды құрылғылар қолданылады. Осындай күрделі құрылым олардың бағасын бірден көтереді.
Мысалы, Humanetics компаниясы шығаратын бүйірден соққы алуға арналған SID манекенінің құны шамамен 400 мың долларға жетуі мүмкін. Ал ең күрделі үлгілердің бірі – THOR манекені. Ол әр жақтан келетін соққыны сезіп, денеге қалай әсер ететінін тіркейді. Осындай модельдің бағасы кейде 1 миллион долларға дейін барады. Яғни бір манекеннің құны бірнеше люкс санатындағы спорткармен тең келуі әбден мүмкін.
Бағаның жоғары болуының тағы бір себебі – оның ұзақ қызмет етуі. Краш-манекен бір ғана сынақ үшін жасалмайды. Егер қатты зақым алмаса, ол ондаған жыл бойы қолданылады. Кейбірі 30 жылға дейін қызмет етеді. Бір манекен жүздеген, тіпті мыңдаған сынақтан өтуі мүмкін. Ол әр апатта қайтадан тексеріліп, қайта қолданылып отырады. Осы жағынан қарағанда бұл бір реттік шығын емес, ұзақ мерзімге есептелген аса қымбат зертханалық құрал.
Ең басты құндылығы беретін мәліметінде. Қазіргі краш-манекендерде 100-ден астам сенсор болуы мүмкін. Сол сенсорлар апат сәтінде дененің қай тұсына қанша күш түскенін, бас, мойын, кеуде, тізе мен омыртқаға салмақ қалай тарағанын микросекундтар ішінде тіркейді. Мұндай дәлдікпен жұмыс істейтін техника арзан болмайтыны белгілі.
Бірақ дәл осы деректердің арқасында инженерлер көліктің әлсіз тұсын табады, қауіпсіздік жастығының ашылу уақытын реттейді, белдіктің күшін есептейді, салон ішіндегі бөлшектердің адамға қалай әсер ететінін анықтайды.
Қарапайым тілмен айтқанда, манекен көліктің адамды қаншалықты қорғай алатынын «сөйлететін» құрал. Егер сынақта кеудеге түскен күш шектен асып кетсе, инженерлер конструкцияны өзгертеді. Егер мойынға қауіп көп төнсе, орындықтың пішінін немесе жастықшаның параметрін қайта қарайды. Яғни манекеннің әр сынақтағы «үнсіз есебі» кейін мыңдаған адамның өмірін сақтауға қызмет етеді.
Краш-манекендер неге сонша күрделі деген сұрақтың жауабы осында жатыр. Олар жай соққыны көтеру үшін емес, адам денесіндегі жарақат қаупін болжау үшін жасалады. Демек өндіруші көлікті қабырғаға соғып қана қоймайды, сол сәтте салонда отырған адам қандай жарақат алуы мүмкін екенін де өлшейді. Нағыз құндысы – осы.
Контекст
Тағы бір маңызды мәселе бар. Барлық адамның дене бітімі бірдей емес. Ер адам мен әйел адамның отырысы, бойы, салмағы, рөлге дейінгі арақашықтығы әртүрлі болуы мүмкін. Ұзақ уақыт бойы сынақтарда негізінен ер адамға ұқсас манекендер көбірек қолданылған.
Соның салдарынан қауіпсіздік жүйелері де көбіне сол өлшемге бейімделіп келген. Зерттеулерде әйел жүргізушілердің дәл сондай апат жағдайында ауыр жарақат алу қаупі жоғары екені айтылған. Сондықтан кейінгі жылдары әйел анатомиясына жақын манекендерге де ерекше назар аударыла бастады.
Бұл өте маңызды өзгеріс. Себебі көлік қауіпсіздігі жалпы орташа адамға емес, нақты әртүрлі адамға жұмыс істеуі керек. Бойы аласа жүргізуші, жүкті әйел, егде адам, жасөспірім – бәрінің дене ерекшелігі әртүрлі. Болашақта краш-сынақтардың дәлдігі осы бағытта одан әрі арта түседі.
Қазіргі көліктердің бұрынғыдан қауіпсіз болуы – кездейсоқ жетістік емес. Оның артында жылдар бойы жиналған дерек, қымбат сынақ, күрделі инженерлік есеп және осындай манекендердің еңбегі тұр. Сол себепті бағасы қымбат болғанымен, краш-манекендер артық шығын емес. Олар адам өмірін қорғауға жұмсалатын ең маңызды құралдардың бірі.
Сыртынан қарағанда үнсіз отырады. Бірақ апат сәтінде ең көп мәлімет беретін де – сол. Сондықтан кейде сынақтағы манекеннің бағасы көліктен қымбат болуы қалыпты жағдай. Өйткені көлік темір ғана, ал манекен сол темірдің адамды қаншалықты аман алып қалатынын анықтап береді.
Қазақстанда көлік тізгінінде телефон қолданғаны үшін салынатын айыппұлға қатысты дау қайта күшейді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
