Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Германияға ресми сапары екі миллиард долларға жуық 30-дан астам коммерциялық құжатқа қол қоюмен ғана емес, Мемлекет басшысының орыс-украин қақтығысына қатысты айтқан резонансты мәлімдемелерімен де есте қалды. Саяси сарапшы Жанна Төлендинова өзінің талдауында Қазақстан басшысының осы сапарының саяси мәніне, халықаралық пікірталастарға және еліміздің нақты прагматикалық мүддесіне баға берді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Сарапшының пікірінше, қол жеткізілген экономикалық келісімдер мен геосаяси мәлімдемелер бір-бірінен бөлек жатқан жоқ. Қазақстан үшін сауданы дамыту, инвестиция тарту және көлік дәліздерін нығайту тікелей Еуразия кеңістігіндегі қауіпсіздік пен тұрақтылыққа тәуелді.
Берлиндегі баспасөз мәслихаты: Не айтылды?
Германия канцлері Фридрих Мерцпен өткен бірлескен баспасөз мәслихатында немістің ARD телеарнасының тілшісі Демиан фон Остен Қасым-Жомарт Тоқаевқа оның бұған дейін Омбыда айтқан әскери қимылдарды «мұздату» туралы ұсынысын еске салып, ахуалға баға беруді сұраған еді.
Қазақстан Президенті соғысты дереу тоқтатудың қазіргі жағдайда қиын екенін түсіне отырып, әскери қимылдарды тоқтатып, дипломатиялық келіссөздерге көшу қажеттігін қайталады. Сонымен қатар Владимир Путинді Орталық Азия, Еуропа және әлем үшін «ең қолайлы саяси тұлға» деп атап, сонымен бір мезетте Қазақстанның БҰҰ Жарғысына және мемлекеттердің аумақтық тұтастығына берік екенін шегелеп айтты.
Жанна Төлендинова осы тұжырымдарды біртұтас қарастыру керектігін айтады. Оның пайымдауынша, Ресей басшылығымен сенімді диалогты сақтау, Украинаға құрметпен қарау және жанжалды шешудің нақты жүзеге асатын жолын іздеу Қазақстанның салмақты сыртқы саясатының негізін құрайды.
«Дипломатия ақсақалы» және realpolitik қағидаты
Сарапшы Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық дәрежедегі тәжірибелі «дипломатия ақсақалы» ретінде түрлі аудиторияның көңілінен шықпайтын тосын пікірлерді ашық айта алатын батылдығын ерекше атайды. Мәселен, соғысты «мұздату» ұсынысы Мәскеудің ресми риторикасына сәйкес келмейді. Ал Путин туралы жылы лебіз Батыстың либералды басылымдарының сынына ұшырады.
Тоқаевтың мұндай позициясы классикалық realpolitik, яғни прагматикалық саясаттың қағидаттарына толық сай келеді. Бұл тәсіл күштердің шынайы тепе-теңдігінен шығуды, қатысушылардың мүддесін ескеруді және нақты саяси жағдай туындайтын шешімдерді қарастыруды талап етеді.
Жанна Төлендинова Мемлекет басшысының сөздері қалыптасқан идеологиялық қасаң қағидаларға сыймайтынын, бірақ шынайы дипломатия дәл осындай батылдықты талап ететінін атап өтті.
«Тоқаевтың Путин туралы сөздерін диалог мүмкіндігін сақтап қалуға шақыру ретінде түсіну қажет. Соғысты тоқтату туралы келісімге келу үшін саяси көшбасшыларды жеккөрінішті етіп көрсетумен айналыспай, шешім қабылдайтын нақты тұлғалармен сөйлесу керек, өйткені бос айыптаудан еш нәтиже шықпайды. Бұл тұста келіссөзге дайын болу өз ұстанымдарыңнан бас тартуды білдірмейді», – деп жазды сарапшы.
Киссинджер тәжірибесі және Берлиннің рөлі
Төлендинова халықаралық қатынастар тарихындағы Генри Киссинджердің дипломатиясын мысалға келтіреді. 1970 жылдардың басында АҚШ пен Қытайдың арасындағы ұзақ жылғы өшпенділікке қарамастан, Киссинджер диалог бастау қажеттігін мойындатып, екі елді жақындастыра білген еді. Тоқаевтың қазіргі қадамы да осыған ұқсас: қаншалықты қайшылық болса да, келіссөз жүргізуден бас тартпау маңызды.
Бұл орайда Берлин алаңының салмағы зор. Сапар қарсаңында Нью-Йоркте Германия мен Ресей сыртқы істер министрлері Йоханн Вадефуль мен Сергей Лавровтың кездесуі өткен болатын. Қазақстан Президенті дағдарысты реттеудің басты кілттерінің бірі Германияның қолында екенін жақсы түсінеді. Германияның экономикалық қуаты мен Еуропадағы ықпалы келіссөздер процесіне айтарлықтай қозғау сала алады.
Канцлер Мерцтің Тоқаевқа Путинмен соғысты аяқтау мүмкіндіктерін талқылағаны үшін ризашылық білдіруі Астананың дипломатиялық арнасына деген халықаралық сұраныстың жоғары екенін көрсетеді.
Түйін: Мақсат – бітімгер атану емес, ел қауіпсіздігі
Жанна Төлендинованың қорытындылауынша, Қазақстан басшысына дүниежүзілік ақпарат құралдарының мақтауы немесе бітімгер ретінде арзан атақ жинау мүлдем қажет емес. Тоқаевтың ашық әрі батыл ұстанымының артында еліміздің нақты, ұлттық мүдделері тұр:
Шекарамыздың қауіпсіздігі мен тұтастығы;
Тұрақты өңірлік және халықаралық сауда-саттық;
Сенімді транзиттік дәліздер мен жаңа инвестициялар ағыны.
Ресей мен Украина арасындағы бейбіт келіссөздерді алға жылжытуға ұмтылу – Қазақстанның ішкі тұрақтылығы мен экономикалық дамуын сыртқы дауылдардан аман алып қалуға бағытталған жүйелі дипломатиялық қадам болып саналады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
