Ирандағы мұнай зауыттарында болған жарылыстардан кейін атмосфераға улы заттардың таралуы туралы ақпарат күшейді. Сарапшылардың бір бөлігі мұндай ластану салдары қышқыл жауынға (acid rain) әкеліп, оның әсері Орталық Азияға дейін жететінін айта бастады. Сондықтан бұл құбылыстың біз үшін табиғатын, оның қаупін және ықтимал салдарын түсіну маңызды, деп жазады Ertenmedia.kz.
Қышқыл жауын тек жаңбыр емес. Бұл термин құрамында қышқылдық деңгейі жоғары болатын барлық жауын-шашын түрлерін қамтиды. Оған қар, бұршақ, тұман және дымқыл қар да кіреді. Мұндай жауын көбіне атмосфераға күкірт диоксиді мен азот оксидтері көп мөлшерде түскен кезде пайда болады. Бұл заттар негізінен көмір, мұнай сияқты қазба отындарды жағу нәтижесінде бөлінеді.
Ауаға тараған химиялық қосылыстар бұлт ішінде су буымен араласып, қышқыл түзеді. Кейін ол жауын-шашын түрінде жерге түседі. Осындай жауын табиғатқа да, адамға да зиян келтіреді. Ормандардың жойылуына, су қоймаларындағы тіршіліктің бұзылуына, ауыл шаруашылығына зиян келуіне себеп болады. Сонымен қатар адамның денсаулығына әсер етіп, көз бен теріні тітіркендіреді, тыныс алу жолдарына салмақ түсіреді.
Бұл мәселе алғаш рет 1960-1980 жылдары кеңінен зерттелді. Ғалымдар мен журналистердің зерттеулері нәтижесінде қышқыл жауынның нақты бар екені және оның зияны дәлелденді. Сол кезеңде өнеркәсіп тарапынан қарсылық болғанына қарамастан, бұл мәселе халықаралық деңгейде мойындалды.
Кейін бірқатар елдер экологиялық саясатты күшейтіп, ауаға зиянды заттардың шығарындыларын қысқартуға кірісті. Мысалы, АҚШ-та 1990 жылы «Таза ауа туралы» заң қабылданып, күкірт диоксиді мен азот оксидтерінің көлемі шектелді. Канада мен АҚШ арасындағы 1991 жылғы келісім трансшекаралық ластануға қарсы бірлескен әрекеттерді күшейтті.
Соның нәтижесінде соңғы онжылдықтарда қышқыл жауын қаупі айтарлықтай азайды. Мәселен, АҚШ-та 1990-2022 жылдар аралығында күкірт диоксидінің шығарындылары 92 пайызға қысқарған.
Ғалымдар табиғи жолмен де су экожүйелерінің қалпына келу мүмкіндігі бар екенін анықтады. Кейбір микроағзалар қышқыл ортаны бейтараптандыра алады. Егер сырттан келетін ластану тоқтаса, табиғат өздігінен қалпына келе бастайды.
Дегенмен, бұл мәселе толық жойылған жоқ. Егер атмосфераға зиянды заттардың шығарындылары қайта көбейсе, қышқыл жауын қайта күшеюі мүмкін. Сондықтан қазіргі геосаяси және өндірістік оқиғалар экологиялық қауіптермен қатар жүреді.
Ирандағы жағдай осы тұрғыдан алаңдаушылық туғызады. Егер ірі көлемде улы заттар ауаға таралса, олардың атмосфералық ағындар арқылы басқа аймақтарға жетуі мүмкін. Бірақ мұндай процестер көптеген факторға – жел бағытына, ауа айналымына және шығарындылар көлеміне байланысты.
Қышқыл жауын алыстағы экологиялық термин емес, нақты өндірістік әрекеттердің салдары. Сондықтан кез келген өңірдегі ірі ластану оқиғасы көрші аймақтарға да әсер етуі ықтимал.
Қазіргі уақытта электромобильдер кең таралғанымен, олардың өрт қауіпсіздігіне қатысты кейбір мәселелер бар. Әсіресе, электромобиль батареясының өртенуі қарапайым көліктерге қарағанда әлдеқайда көп суды қажет етеді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
