Германияға ресми сапары кезінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Украинадағы соғыс, Владимир Путиннің саяси рөлі және Қазақстанның ұстанымы туралы ARD телеарнасының өткір сұрағына жауап берді. Мемлекет басшысының сөзі Астананың Мәскеумен стратегиялық байланысты сақтай отырып, Украинаның аумақтық тұтастығын қолдайтын дербес дипломатиялық бағытын тағы айқындады, – деп жазады Ertenmedia.kz.
ARD тілшісі Демиан фон Остен Тоқаевтың Омбыда Путиннің қатысуымен айтқан соғысты тоқтата тұру жөніндегі ұсынысын еске салды. Журналист майдандағы қақтығыс жалғасып жатқанын айтып, Қазақстан Президентінің бүгін Ресей басшысына не айтарын сұрады. Сұрақтың Германияда қойылуы оның саяси салмағын арттырды.
Тоқаев Путиннің өз ұстанымын түсіністікпен қабылдағанын жеткізді. Қазақстан Президенті Ресей басшысын күрделі тарихы мен стратегиялық мақсаты бар ірі мемлекетті басқаруға қажетті қасиеттерге ие саясаткер деп бағалады. Оның пікірінше, Путин Орталық Азиямен қатар Еуропа мен әлем үшін де келіссөз жүргізуге болатын саяси тұлға болып қала береді.
Мұндай баға Германия қоғамында даулы қабылдануы мүмкін. Берлин Ресейді Еуропа қауіпсіздігіне төнген негізгі қатердің бірі деп санап, Украинаға саяси және әскери қолдау көрсетіп келеді. Германия мен Ресей сыртқы істер министрлерінің 2022 жылдан бергі алғашқы кездесуі де жуырда ғана Нью-Йоркте өтті.
Соған қарамастан, Тоқаевтың сөзі Мәскеудің әрекетін толық мақұлдау ретінде айтылған жоқ. Ол Қазақстанның соғыс басталған күннен бері Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысын басшылыққа алатынын және барлық мемлекеттің аумақтық тұтастығы сақталуға тиіс екенін қайталады. Президент Украина халқына, оның тарихына, мәдениетіне, дәстүрі мен тіліне құрметпен қарайтынын да атап өтті.
Соғысты қатыру капитуляцияны білдірмейді
Тоқаев дереу бейбітшілік орнатуға шақырмағанын нақты түсіндірді. Оның пайымдауынша, қазіргі әскери-саяси жағдайда соғысты бір сәтте толық тоқтату шынайы сценарийге ұқсамайды. Сондықтан алғашқы қадам ретінде әскери қимылды қатырып, кейін дипломатиялық келіссөзге көшу ұсынылып отыр.
Мұндай формула тараптардың түпкілікті бітімге келгенін білдірмейді. Ол адам шығынын азайтуға, майдан шебін уақытша тұрақтандыруға және саяси диалогқа мүмкіндік ашуға арналған. Астана үшін негізгі мақсат кімнің жеңгенін жариялау емес, соғыстың әрі қарай кеңеюіне жол бермеу болып отыр.
Президент Ресей мен Украинаны Қазақстанның дос мемлекеттері деп атады. Осы сөз арқылы Астана бір тараптың лагеріне қосылудан бас тартып, екі елмен де сөйлесе алатын дипломатиялық позициясын сақтады. Қазақстанның ықтимал бітімгерлік рөлі де дәл осы саяси арақашықтыққа тәуелді.
Тоқаев ұсынған тәсілдің осал тұсы да бар. Әскери қимылды тоқтату жөніндегі келісім нақты қауіпсіздік кепілдігімен бекітілмесе, тараптардың қайта қарулануына арналған уақытша үзіліске айналуы мүмкін. Сондықтан ықтимал келіссөзде майдандағы тыныштықпен бірге бақылау тетігі, гуманитарлық мәселе және болашақ саяси реттеу жолы қарастырылуға тиіс.
Қазақстанның таңдауы география мен қауіпсіздікке негізделген
Мемлекет басшысы Қазақстан мен Ресей арасындағы 7597 шақырымдық шекараны ерекше атады. Әлемдегі ең ұзын құрлық шекарасының болуы Мәскеумен тұрақты әрі болжамды қарым-қатынасты ұлттық қауіпсіздік мәселесіне айналдырады. Мұндай жағдайда сыртқы саясат эмоциялық шешімге немесе бір күндік саяси конъюнктураға сүйене алмайды.
Қазақстанда орыс этносының 2,7 млн өкілі тұрады, ал православие шіркеуі елдің қоғамдық өмірінде маңызды орын алады. Президент осы факторларды Ресеймен қарым-қатынасты қалыптастыратын ішкі әлеуметтік жағдаймен байланыстырды. Оның «бірден кесіп айтуға болмайды» деген ойы күрделі көршілік қатынасты барынша сақтықпен басқару қажеттігін аңғартады.
Тоқаевтың Германиядағы жауабы бірнеше аудиторияға қатар бағытталды. Мәскеуге Қазақстанның достық қатынасты үзбейтіні, Киевке оның егемендігі мен аумақтық тұтастығын қолдайтыны, Еуропаға Астананың диалог жолын ұсынатыны көрсетілді. Қазақстан қоғамына бейбітшілік пен ішкі тұрақтылық мемлекеттік саясаттың басты өлшемі екені айтылды.
Президенттің Путинге берген жоғары бағасы Еуропада пікірталас туғызуы ықтимал. Алайда сөздің саяси өзегі жеке тұлғаға берілген мінездемеден кеңірек жатыр. Тоқаев соғысты тоқтатуға ықпалы бар тараппен сөйлесу арнасын сақтау керек деген прагматикалық ұстанымды алға тартты.
Қазақстанның мұндай дипломатиясы барлық тарапқа бірдей ұнамауы мүмкін. Дегенмен Ресеймен ортақ шекарасы, Украинамен тарихи байланысы және Еуропамен кеңейіп келе жатқан серіктестігі бар мемлекет үшін тепе-теңдікті сақтау өмірлік қажеттілік саналады. Берлинде айтылған жауап Астананың бейбітшілікке үндеуін сыртқы қысымға бағынбайтын ұлттық мүддемен байланыстырды.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
