Қырғызстанда 2027 жылдың қаңтарына белгіленген президенттік сайлауға кандидаттар ұсыну рәсімі ресми түрде басталды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Қырғызстан Жогорку Кенешінің тиісті қаулысы күшіне енді және 2026 жылдың қыркүйегінен бастап еліміздің ең жоғары мемлекеттік лауазымы үшін күресуге ниет білдірген барлық тұлғалар Қырғызстан Орталық сайлау комиссиясына құжаттарын тапсыра алады.
Кандидаттарды ұсыну қараша айына дейін созылады, содан кейін қол жинау кезеңі басталып, тіркеу мерзімі аяқталады.
Кандидаттарды ұсыну және тіркеу рәсімі нақты реттелген: президенттікке үміткер 35 жастан кіші емес ел азаматы болуы, мемлекеттік тілді білуі және ел аумағында жалпы есеппен кемінде 15 жыл тұруы тиіс. Бұдан басқа, тіркеу үшін кандидат кемінде 30 мың сайлаушының қолын жинауы қажет. Бұл ретте Қырғызстан ОСК-сына 60 мыңнан аспайтын қол ұсынуға болады, ал кандидаттарды қолдау үшін қол жинау алғаш рет электронды форматта да жүргізіледі. Тіркелу үшін толық құжаттар топтамасын 2026 жылдың желтоқсанына дейін тапсыру міндетті.
Алғашқы үміткер және сарапшылар пікірі
Қырғызстан мемлекет басшысы сайлауына қатысу ниеті бар екенін алғашқы болып елдің Ішкі істер министрлігінің бұрынғы басшысы Өмүрбек Суваналиев жариялады. Ол өз сайлау науқаны барысында Қырғызстанның қазіргі президентіне оппозициялық сипаттағы саяси күштерді біріктіретінін хабарлады.
Бірқатар бақылаушылардың пікірінше, бұған дейін Суваналиев қырғыз билігін дүркін-дүркін сынағаны рас, алайда 2020 жылдан бері ол Қырғызстанның қоғамдық-саяси алаңында белсенділік танытқан жоқ. Оның президенттік сайлауға қатысу тәжірибесі 2011 жылға жатады, сол кезде ол 16 мыңнан астам (0,87%) дауыс жинай алған еді.
Суваналиев, белгілі бір саяси тәжірибеге ие бола отырып, қазіргі билікке сын көзбен қарайтын сайлаушылардың назарын аударуға қабілетті. Сонымен қатар, оның қатысуы ел президенті лауазымы үшін бәсекелі күрес көрінісін жасайды, бірақ Жапаровтың нақты электоралды базасына қауіп төндірмейді.
Бұған дейін Суваналиев Қырғызстан ІІМ басшысы қызметін ғана емес, сондай-ақ Нарын және Талас облыстарының губернаторы міндетін де атқарған. Бұл ретте Суваналиев қазіргі президент Садыр Жапаров секілді «солтүстік кланның» өкілі болып табылады, сондықтан бақылаушылар оның ұсынылуы таза «техникалық сипатта» болуы мүмкін әрі ол сайлау кезінде оппозициялық өрісті бұлдыратуға бағытталған «спойлер-кандидаттардың» бірі деген болжам жасайды.
Өткен сайлау тәжірибесі және қарсыластар тағдыры
Қырғызстандағы алдыңғы президенттік сайлау 2021 жылдың қаңтарында өтті. Сол кезде мемлекет басшысы лауазымы үшін 17 кандидат бақ сынап, қазіргі президент Садыр Жапаров 79,20% дауыспен айқын жеңіске жеткен болатын. Оның негізгі бәсекелесі, «Бүтүн Қырғызстан» оппозициялық партиясының жетекшісі Адахан Мадумаров бар болғаны 6,79% дауыс жинады. 2021 жылғы сайлауда дауыс беруге қатысу көрсеткіші 39,16% болды.
Кейіннен Мадумаровқа қатысты мемлекетке опасыздық жасау бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Айып оның 2009 жылы Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы қызметін атқарып жүргенде қол қойған хаттамасына қатысты болды. Ол құжатқа сәйкес, қырғыз тарапы Тәжікстаннан Исфара өзенінің алқабындағы жер телімін 49 жылға жалға алған еді.
Кейін Мадумаровқа қатысты қылмыстық іс қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану бабына қайта сараланып, тек 2026 жылдың шілдесінде Бішкек қалалық соты ескіру мерзімінің өтуіне байланысты оны жазадан босатты. Дегенмен, нақты түрме жазасы болмағанымен, қолданыстағы заңнамаға сәйкес соттылығының болуы Мадумаровтың 2027 жылғы сайлауға қатысуына жол жабады.
Экс-президенттердің құқықтық мүмкіндігі
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, Қырғызстанның бұрынғы президенттерінің ешқайсысында қазіргі мемлекет басшысына бәсекелес болуға заңдық мүмкіндік жоқ.
Мәселен, бұрынғы президент Құрманбек Бакиев сырттай 24 жылға бас бостандығынан айырылып, халықаралық іздеуге жарияланған. Қырғыз билігі оның өзін ғана емес, отбасы мүшелерін де қудалауда. Соңғы жылдары оны оңалту мәселесі сөз болғанымен, осы сайлау аяқталғанға дейін Бакиевтің ақталуына немесе кешірім алуына мүмкіндік жоқ.
Сондай-ақ экс-президент Алмазбек Атамбаев та қатыса алмайды. Ол «Қой-Таш» ауылындағы резиденциясында ҰҚМК арнайы жасағымен қақтығыстан соң қамауға алынған еді. 2020 жылы ол 11 жыл екі айға сотталды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта қарауға жіберілгенімен, 2023 жылы емделуге шетелге жіберілген Атамбаев елге оралмады. 2025 жылдың желтоқсанында Жапаров оны барлық мемлекеттік наградаларынан айырды.
Ал тағы бір экс-президент Сооронбай Жээнбековтің де өтелмеген соттылығы бар, ал тұңғыш президент Асқар Ақаевтың жасы келіп қалған әрі саяси белсенділік танытып отырған жоқ.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
