Қазақстан халқы 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында 119 мың адамға өсіп, 20,6 миллионға жетті. Алайда жалпы өсім анағұрлым маңызды үдерісті бүркемелеп тұр: ел халқы біркелкі өсіп жатқан жоқ, ал демографиялық өсім қалаларда барған сайын күшті шоғырлануда, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Туу көрсеткішіне қарамастан ауыл халқы азайып келеді
Сегіз айдың ішінде ауылдық жерлер 31,9 мың тұрғынынан айырылды. Бұл ретте ауылдардағы табиғи өсім 43,8 мың адамды құрады. Демографиялық ресурс бар, бірақ оны 75,8 мың көлеміндегі көші-қон жылыстауы жауып тастауда.
Сегіз айда ауылдарда табиғи өсім 43,8 мың адамды құрағанымен, 75,8 мың тұрғын қалаларға көшіп кеткендіктен, ауылдық жерлер жалпы 31,9 мың адамынан айырылды.
Ауыл халқының өсімі тек үш өңірде тіркелді: Алматы облысында (14,9 мың адамға), Ақмола облысында (873 адамға), Атырау облысында (690 адамға).
Қалған барлық өңірлерде ауыл халқы азайды (мысалы, Жамбыл облысында 7,3 мың тұрғынға, Түркістан облысында 6,5 мыңға, Батыс Қазақстан облысында 2,9 мыңға).
Қала халқы өсуде, бірақ барлық жерде емес
Қазақстанның қала халқы жалпы алғанда 150,9 мың адамға көбейді. Негізгі үлесті үш ірі мегаполис пен бірнеше өңірлік орталық қосты.
Астана 61,2 мың тұрғынға, Алматы 39,8 мыңға, Шымкент 22,8 мыңға көбейді. Ел халқы өсімінің ең көп бөлігі, яғни 123,8 мың адам осы үш қалаға тиесілі болды.
Облыстар арасында қала халқының анағұрлым байқалатын өсімін Маңғыстау облысы көрсетіп, онда қалалықтар 8,1 мың адамға, Ақтөбе облысында 5,7 мыңға, Ақмола облысында 4,6 мыңға және Алматы облысында 4,2 мыңға артты.
Қала халқының азаюы алты өңірде тіркелді: Жетісу облысында 1,1 мың адамға, Ұлытау облысында 990 адамға, Павлодар облысында 791-ге, Шығыс Қазақстан облысында 729-ға, Абай облысында 719-ға, ал Солтүстік Қазақстан облысында 26 адамға кеміді.
Астана халықты шоғырландыруды күшейтуде
Елдің басты демографиялық магнитіне астана айналды. Оның халқының өсу қарқыны сегіз айда 3,73%-ды құрап, 0,58%-дық жалпыұлттық көрсеткіштен әлдеқайда жоғары болды.
Бұл орайда Астананың өсімі дерлік төрттен бес бөлігі көші-қонмен қамтамасыз етілді. Табиғи өсім 13,5 мың адамды, ал көші-қон есебінен өсім 47,7 мың адамды құрады.
Осыған ұқсас модель Алматы мен Шымкентте де байқалады, дегенмен факторлардың арақатынасы әртүрлі. Алматыда көші-қон өсімі 27,9 мың адамды құрап, табиғи өсім 11,9 мың болды. Шымкентте табиғи өсім көші-қоннан жоғары болды: 9,3 мыңға қарсы 13,6 мың адам.
Түркістан облысы халық туу көрсеткішін көбейткенімен, адамдарын жоғалтуда
Ең күшті демографиялық парадокс Түркістан облысында байқалады. Мұнда табиғи өсім 21,4 мың адамды құрап, республика бойынша ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды. Бірақ бір мезгілде облыс көші-қон салдарынан 27,9 мың тұрғынынан айырылды. Нәтижесінде өңір халқы 6,5 мың адамға азайды.
Түркістан облысында табиғи өсім 21,4 мыңды құрап, елдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болғанымен, көші-қон салдарынан 27,9 мың тұрғын кетіп, өңір халқы 6,5 мың адамға азайды.
Бұл ретте Алматы облысы неғұрлым теңгерімді көрінеді. Оның халқы 19,1 мың адамға өсті, оның 10,9 мыңын табиғи өсім және 8,2 мыңын көші-қон қамтамасыз етті.
Ел өсімін жалғастыруда, бірақ бұл өсім аумақтар арасында барған сайын біркелкі емес бөлінуде. Қалалар, әсіресе Астана, Алматы және Шымкент халықты тартып жатыр, ал көптеген өңірлердегі ауылдық жерлер жоғары табиғи өсімді сақтай отырып та өз тұрғындарын жоғалтуда. Экономика үшін бұл сұраныстың, жұмыс күшінің және инвестициялардың ірі қалалық орталықтардың пайдасына қарай қайта бөлінуін білдіреді. Өңірлер үшін басты мәселе туу көрсеткішіне ғана емес, жұмыспен қамту, кіріс және қалалық ортаның сапасы арқылы адамдарды ұстап қалу қабілетіне тіреліп тұр. Кері жағдайда Қазақстан халық санын көбейте отырып, адами капиталды қабылдайтын аумақтар мен оны өндіретін өңірлер арасындағы алшақтықты тереңдете түседі.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
