Қазақстанда мерзімі өткен банктік несие қарызын өндіріп алу кезінде азаматтардың шоттарынан қаражат ұстап қалуды шектейтін маңызды түзетулер 21 қазаннан бастап ресми түрде күшіне енді. Жаңа нормаларға сәйкес, өндіріп алудың белгілі бір түрінде екінші деңгейлі банктер қарыз алушының шотында кем дегенде 101 702 теңге қалдыруға міндеттелді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Шотта қанша қаражат сақталуы қажет?
Банктік қарыз шарты бойынша мерзімі кешіктірілген берешекті төлем талабы арқылы өндіріп алған жағдайда, борышкердің ағымдағы шоттарында екі күнкөріс деңгейінен кем емес сома қорғалуы тиіс. Биыл елімізде ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгені құрайды. Осылайша, заңмен қорғалған кепілді қалдық көлемі 101 702 теңгеге тең болып белгіленді.
Заңнама бұл ретте қосымша тағы бір шектеу шарасын бекітіп отыр. Аталған өндіру тетігі кезінде шоттағы қаржының 50 пайызынан артығын ұстап қалуға жол берілмейді. Бұл талап алдағы уақытта шотқа түсетін заңмен көзделген кезекті түсімдерге де тікелей таралады.
Заң талабы бойынша, төлем талабымен өндіріп алу кезінде банк қарыз алушының шотындағы соманың 50 пайызынан артығын ұстай алмайды және кемінде екі күнкөріс деңгейін сақтауға міндетті.
Қорғалған сома азаматтың бір банк ішінде ашылған барлық ағымдағы шоты бойынша жиынтық түрде есептеледі. Яғни әрбір шотқа жеке-жеке емес, бір қаржы ұйымындағы барлық ағымдағы шоттың ортақ қалдығы негізге алынады.
Нақты мысал: жаңа тәртіп қалай жұмыс істейді?
Мәселен, азаматтың белгілі бір банкте несие төлемі кешіктірілді делік. Оның осы банктегі ағымдағы шоттарында жалпы көлемі 150 мың теңге бар. Банк берешекті өтеу үшін төлем талабын ұсынған кезде клиенттің қолында кемінде 101 702 теңге қалуын қамтамасыз етуге міндетті. Демек, көрсетілген қаржыдан ұстап қалуға болатын ең жоғары сома 48 298 теңгені құрайды.
Егер борышкердің ағымдағы шоттарында заңмен қорғалған шекті сомадан аз қаражат жатса, төлем талабы арқылы ақша ұстауға тыйым салынады. Сонымен қатар 50 пайыздық шектеу де қорғалған қалдықпен қатар сақталуы шарт. Қаржы ұйымдары екі талапты бір мезгілде ескеруге тиіс.
Ереже қай шоттарға қатысты және қайда жүрмейді?
Бұл ереже жеке тұлғалардың және жеке кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтардың ағымдағы шоттарына толықтай жүреді. Алайда жинақ, яғни депозиттік шоттардағы қаржыға 101 702 теңгелік қорғаныс талабы қолданылмайды.
Заңгерлер қорғалған қалдықтың болуы борышкерді негізгі қарызынан босатпайтынын ескертеді. Берешек өз күшінде қала береді және заңда көрсетілген өзге де жолдармен өндірілуі мүмкін.
Ақшаның бәрі неліктен бәрібір шегеріліп кетуі мүмкін?
Екі күнкөріс деңгейі көлеміндегі сома шоттары бұғатталған кез келген борышкерде автоматты түрде қалады деген сөз емес. Мұнда өндіріп алудың екі түрлі заңды тетігі барын ескеру қажет. Біріншісі – банктің өзі дербес төлем талабын қойғанда ғана 101 702 теңгелік шек жұмыс істейді.
Екіншісі – атқарушылық іс жүргізу аясында сот орындаушысының инкассалық өкімімен өндіру. Инкассалық өкім түскен жағдайда қолданыстағы заң күнкөріс минимумын сақтауды міндеттемейді. Мұндай сәтте сот орындаушысы борыштың толық көлемі жабылғанша шоттағы ақшаны нөлге дейін ұстап қалуға құқылы.
Алмас Мұхаметов бұған дейін азаматтардың шоттары шектелген күннің өзінде өмір сүруге жететін қаражат қалуы керектігін айтқан болатын.
«Қарыз қайтарылуға тиіс, бірақ соның кесірінен азаматтың қалыпты тыныс-тіршілігі мен жұмыс істеу мүмкіндігіне толықтай тосқауыл қойылмауы қажет», – деп мәлімдеген еді депутат Алмас Мұхаметов.
Ұлттық банк өкілдері де сот орындаушылары инкассалық өкім жолдағанда азаматтардың есебінде өмір сүру минимумын сақтап қалу бастамасын қолдап, Әділет министрлігіне тиісті заңнамалық ұсыныстарын жолдаған еді.
Банк артық ақша ұстап қалса не істеу керек?
Егер төлем талабы орындалып, ағымдағы шоттағы қалдық заңда белгіленген 101 702 теңгеден азайып кетсе, борышкер алдымен мән-жайды нақтылап алуы тиіс. Атап айтқанда:
– Ақшаны өндіруді кім бастады (банк өзі ме, әлде сот орындаушысы ма);
– Ұстап қалуға қай құжат негіз болды;
– Қаражат дәл қай шот түрінен алынды;
– Өндіру жүргізілген сәтте сол банктегі ағымдағы шоттардың жалпы қалдығы қандай болды.
Осы деректерді анықтаған соң банкке жазбаша өтініш білдіріп, ұстаудың заңдылығын тексеруді талап ету қажет. Егер қаржы мекемесі қателікті түзетуден бас тартса, қарыз алушы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағым түсіруге құқылы.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
