Орталық және Оңтүстік Американың тропикалық ормандарында тіршілік ететін кәдімгі базилиск кесірткесі судың бетімен жүгіре алатын ерекше қабілетімен танымал, деп жазады Ertenmedia.kz.
Бұл жәндік әлемде «Иса Мәсіх кесірткесі» деген бейресми атаумен де белгілі. Себебі ол қауіп төнген сәтте суға батып кетпей, артқы аяқтарымен өзен не бұлақ бетімен зымырап өте алады. Сырттай қарағанда мультфильмдегі көрініс секілді әсер қалдырады: кішкентай кесіртке физика заңын мойындамай, су үстімен жүгіріп бара жатқандай көрінеді.
Кәдімгі базилиск өзендер мен бұлақтарға жақын орманды аймақтарды мекендейді. Денесі шағын болғанымен, құйрығы өте ұзын, кейде денесінен екі еседен артық болады. Еркек дарақтарының ұзындығы құйрығымен бірге шамамен 75 сантиметрге дейін жетеді.
Олардың басында, арқасында және құйрығында желкенге ұқсас айқын қырлары болады. Мұндай ерекшелік еркек базилискке аумақта үстемдігін көрсетуге және ұрғашысын тартуға көмектеседі.
Алайда базилисктің ең қызық қасиеті – су бетімен жүгіру қабілеті. Бұл оған жыртқыштан қашқанда қажет. Ең таңғаларлығы, мұндай қабілет үйретілмейді. Жас кесірткелер жұмыртқадан шыққан сәттен бастап судың үстімен жүгіруге бейім болып туады.
Ересек базилиск қысқа қашықтықта, шамамен 20 метрге дейін, сағатына 5 шақырым жылдамдықпен жүгіре алады. Ал жас әрі жеңіл дарақтар одан да шапшаң қозғалады. Олар алдыңғы аяқтарын ербеңдетіп, артқы аяқтарымен су бетін қатты соғып жүгіреді.
Базилиск феномені
Бұл құбылысты 2003 жылы биолог Тония Се егжей-тегжейлі зерттеген. Гарвард университетінде докторлық жұмысын орындау кезінде ол жоғары жылдамдықты камерамен 30 базилисктің су үстімен жүгіруін түсіріп, олардың қозғалысын құрлықта жүгіретін кесірткелермен салыстырған.
Зерттеу нәтижесі базилисктің суда ерекше қозғалыс қолданатынын көрсетті. Ол аяқтарын екі жаққа кең сермеп, артқы аяқтарын денесінің артына қарай қатты созады. Аяғы суға тиген сәтте поршень сияқты төмен қарай соғып, суды ығыстырады. Осы кезде аяқ маңында шағын ауа қалтасы пайда болып, кесіртке аяғын судан тез шығарып үлгереді.
Демек, базилиск судың үстінде жай ғана жүгірмейді. Ол әр қадамында суды төмен әрі жан-жаққа итеріп, денесін көтеретін күш тудырады. Егер аяғын баяу шығарса, батып кетер еді. Ал ол өте жылдам қимылдап, келесі қадамға үлгереді.
Табиғат оған тек қозғалыс техникасын ғана емес, дене құрылымын да бейімдеп берген. Артқы аяқтары ұзын әрі бұлшықетті. Табанындағы үшінші, төртінші және бесінші саусақтарының жиегінде қабыршақты тері қатпарлары бар.
Құрлықта жүргенде олар саусаққа жабысып тұрады, ал суға түскенде ашылып, табанның беткейін үлкейтеді. Осы арқылы су бетіне түсетін қысым кеңірек таралып, кесірткенің жүгіруіне көмектеседі.
Су бетімен қозғалатын жануарлар табиғатта бұдан басқа да бар. Су қандалалары, кей өрмекшілер, су құстарының кей түрлері судың бетінде қозғала алады. Бірақ кәдімгі базилиск сияқты артқы аяғымен жүгіріп, су үстін кесіп өтетін жануар сирек.
Кішкентай ғана кесірткенің осы қабілеті табиғаттағы бейімделудің қандай күрделі әрі дәл болатынын көрсетеді. Бір қарағанда күлкілі көрінетін қимылдың артында бұлшықет күші, табан құрылысы, жылдамдық, су динамикасы және эволюцияның ұзақ тәжірибесі жатыр. Базилиск – табиғаттың өз зертханасында жасалған тірі инженерлік шешім сияқты.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
