Бішкекте өткен дөңгелек үстелде Орталық Азияның қаржылық және инвестициялық саясатын қаншалықты дербес жүргізе алатыны талқыланды. «Ой Ордо» сарапшылар бастамалары орталығы ұйымдастырған жиын ШЫҰ мен БРИКС саммиттерінің қорытындыларына арналды, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Сарапшылар әлемдік қаржы жүйесінің бірнеше ірі орталыққа бөлініп келе жатқанын атап өтті. Санкциялар, халықаралық төлем арналарының шектелуі және сыртқы кредиторларға тәуелділік аймақ мемлекеттерін балама тетік іздеуге мәжбүрлеп отыр. Негізгі мәселе Батыспен байланысты үзуге емес, экономикалық тәуекелді бірнеше бағытқа бөліп басқаруға тіреледі.
«Ой Ордо» орталығының директоры, саясаттанушы Игорь Шестаков қаржы егемендігін Орталық Азия күн тәртібіндегі шешуші мәселенің бірі деп бағалады. Оның айтуынша, ШЫҰ Даму банкін құру жөніндегі пікірталас 2008 жылдан бері жалғасып келеді, алайда бастама әлі толыққанды институтқа айналған жоқ. Сарапшы банк кеңсесінің Астанада, Бішкекте немесе өзге қалада орналасуынан бұрын, оның заңды тұлға ретінде құрылып, нақты жұмыс бастауы маңызды екенін айтты.
Шестаковтың пікірінше, жеке қаржы инфрақұрылымы аймақ елдеріне инвестициялық саясатын еркінірек қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ол Қырғызстанда «Золотая Корона» ақша аудару жүйесінің жұмысы шектелуін сыртқы шешімдердің қарапайым азаматтарға қалай әсер ететінінің мысалы ретінде атады. Еңбек мигранттарының табысына тәуелді экономика үшін төлем арналарының бір мезетте жабылуы әлеуметтік тәуекелге айналады.
ШЫҰ банкі аймаққа қандай мүмкіндік береді
Экономика ғылымдарының докторы Толонбек Абдыров ШЫҰ банкін Батыс институттарына қарсы қойылатын құрал ретінде қарастыру дұрыс емес екенін айтты. Оның пайымынша, жаңа банк сауда, өндірістік кооперация және мемлекеттер арасындағы есеп айырысуды жеңілдетуге тиіс. Қаржы тәуелсіздігі экономикалық оқшаулануға ұласпай, қолданыстағы жүйеге қосымша мүмкіндік қалыптастыруы қажет.
Абдыров ұлттық валюталармен сауда жасауда бірқатар техникалық кедергі барын атап өтті. Қырғызстан Ресей, Қытай және Үндістанмен қатар жұмыс істегенімен, рубль, юань немесе рупиядағы ірі көлемдегі төлемді өзара үйлестіру қиын. ШЫҰ банкі клиринг, хеджирлеу және валюталық тәуекелді басқару тетіктерін ұсына алса, ұлттық валюталар нақты экономикалық айналымға түсер еді.
Мемлекеттік басқару және экономика саласының сарапшысы Алмаз Насыров ШЫҰ мен БРИКС жаңа қаржы архитектурасын қалыптастыруға кіріскенін айтты. Оның ойынша, ШЫҰ банкі Азия мен Еуропа арасындағы сауда және инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыра алады. Ал БРИКС-тің Жаңа даму банкі қатысушы мемлекеттердің ауқымды халықаралық жобаларына кеңірек мүмкіндік ұсынады.
Тарихшы әрі жүйелік сарапшы Бақтыбек Сайыпбаев ұлттық валюталардағы есеп айырысуды көбейтуді долларлық жүйеден бір сәтте бас тарту деп түсінбеуге шақырды. Оның пікірінше, ШЫҰ мен БРИКС аясындағы балама арналар санкциялық тәуекелді азайтып, жаңа көлік дәліздерінің экономикалық тиімділігін арттыра алады. Орталық Азия осындай жағдайда құрлықаралық сауда жолдарының транзиттік буыны ретінде салмағын күшейтеді.
Сарапшылар SWIFT жүйесі әзірге аймақтағы негізгі халықаралық есеп айырысу құралы болып отырғанын мойындады. Қалыптасқан жаһандық жүйені қысқа уақытта алмастыру мүмкін емес, өйткені оның айналасында банктер, сақтандыру тетіктері және сауда рәсімдері құрылған. Сондықтан балама платформаны кезең-кезеңімен, техникалық сенімділік пен халықаралық талаптарды сақтай отырып дамыту қажет.
Несие берген тарап экономикалық бағытқа да ықпал етеді
Дөңгелек үстелде ірі инфрақұрылымдық жобаларды кім қаржыландыратынына ерекше назар аударылды. Игорь Шестаков Қамбар-Ата-1 су электр станциясына Дүниежүзілік банк пен Еуропалық қайта құру және даму банкі қаржы бөлуге дайын екенін айтты. Ал Еуразиялық даму банкінің негізгі кредиторлар қатарында болмауын өңірлік қаржы институттарының әлсіздігінің белгісі ретінде бағалады.
Су және энергетика нысандары Орталық Азия үшін қарапайым коммерциялық жоба саналмайды. Олардың жұмысы электр қуатының бағасына, суармалы егіншілікке және көрші мемлекеттер арасындағы қатынасқа тікелей әсер етеді. Стратегиялық инфрақұрылымды сыртқы институт қаржыландырғанда, несие шартымен бірге оның экономикалық талабы мен саяси ықпалы да келуі ықтимал.
Еуразиялық одақтың тауар-шикізат биржасының президенті Михаил Петров аймаққа өзіндік биржалық баға қалыптастыру тетігі қажет екенін айтты. Оның ойынша, ШЫҰ мен БРИКС кеңістігіндегі шикізат саудасы үшін ортақ котировка жүйесі құрылса, тауар бағасын сыртқы алаңдарға толық тәуелді болмай белгілеуге мүмкіндік туады. Мұндай жүйе ашық бәсеке мен сенімді есеп айырысу тәртібіне сүйенгенде ғана нарықтың қолдауына ие болады.
Өңірдегі инвестиция үшін бәсеке де күшейіп келеді. ШЫҰ мен БРИКС институттарына қоса, жарғылық капиталы 1 млрд доллар болатын Түркі мемлекеттері ұйымының Инвестициялық банкін құру жоспары айтылды. Орталық Азия үшін кредиторлар санының артуы таңдау мүмкіндігін кеңейтеді, бірақ әр жобаның қарыз жүктемесі, валюталық тәуекелі және ұлттық мүддеге сәйкестігі мұқият бағалануы керек.
Жиындағы ортақ ой қаржылық егемендік бір валютаны екіншісімен алмастыру арқылы орнамайтынын көрсетті. Нақты дербестік бірнеше төлем арнасы, әртараптанған инвестиция, қуатты ұлттық банк жүйесі және өз жобасын кәсіби бағалайтын мемлекеттік аппарат арқылы қалыптасады. Орталық Азия сыртқы орталықтардың бірін таңдауға емес, олардың арасындағы бәсекені өзінің ұзақмерзімді дамуына пайдалануға ұмтылуы қажет.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
