Соңғы жеті жылда Қазақстанда мектеп инфрақұрылымын дамыту жекелеген жергілікті мәселелерді шешуден білім беру желісін жүйелі жоспарлауға көшті. Бүгінде мектептер құрылысы демографиялық жағдайға, қалалар мен елді мекендердің өсуіне, оқушылар контингентінің болжамына, қолданыстағы ғимараттардың жай-күйіне және өңірлердің жаңа оқушы орындарына нақты қажеттілігіне тікелей байланысты, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
2019 жылдан бері Қазақстанда 1,1 млн оқушы орнына арналған 1342 мектеп салынды. Масштабты түрде кеңейту инфрақұрылымдық жүктемені айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік берді: үш ауысымды мектептер саны 5 есеге, апатты мектептер — 2 есеге, ал оқушы орындарының жалпы тапшылығы — 4 есеге қысқарды.
2019 жылдан бері Қазақстанда 1,1 млн оқушы орнына арналған 1342 мектеп бой көтерді. Үш ауысымды мектептер саны 5 есе, апатты ғимараттар 2 есе азайды.
Бүгінде елде 4,1 млн-ға жуық бала білім алатын 8 мыңнан астам жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді. 5 мыңнан астам мектеп ауылдық жерлерде орналасқан. Сондықтан негізгі міндет — балалардың тұратын жеріне қарамастан, оларға бірдей білім беру жағдайын жасау болып қала береді.
Ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі «Келешек мектептері» ұлттық жобасы болды. Оның аясында 460 мың оқушы орнына арналған жаңа форматтағы 217 мектеп салынды, оның ішінде 84 мектеп — ауылдық жерлерде.
Жаңа мектептер тек қосымша орындармен ғана ерекшеленбейді. Олардың инфрақұрылымы физика, химия және биологияның заманауи кабинеттерін, STEM-зертханаларды, робототехника және информатика кабинеттерін, шеберханаларды, шығармашылық кеңістіктер мен спорт нысандарын қарастырады. Ғимараттарда бастауыш және жоғары сынып оқушыларының легін бөлу қарастырылған, қауіпсіздікке және кедергісіз орта құруға ерекше көңіл бөлінеді.
Бұл ретте жаңа формат қордаланған мәселелерді нақты шешуге септігін тигізді. Жоба аясында мектептер салудың арқасында 54 үш ауысымды және 14 апатты мектеп мәселесі толық шешілді, ал оқушы орындарының тапшылығы 100-ден астам мектепте азайды.
Жаңғыртудың тағы бір тетігі ретінде 2023 жылы құрылған Білім беру инфрақұрылымын қолдау қоры қызмет етті. Оның қаражаты есебінен 100 мыңға жуық оқушы орнына арналған 90 нысанның құрылысы қаржыландырылды. Қазіргі таңда 83 нысан пайдалануға берілді.
Осылайша, бүгінгі таңда мектеп инфрақұрылымын жаңғырту — бұл тек жаңа ғимараттар салу ғана емес. Бұл заманауи білім беру ортасын қалыптастыру, өңірлер арасындағы инфрақұрылымдық алшақтықты азайту, қауіпсіздікті арттыру және сапалы білім алу үшін тең жағдай жасау болып табылады.
Мектепке дейінгі инфрақұрылымды кеңейту бағыты
Білім беру инфрақұрылымын жаңғырту мектепке дейінгі кезеңнен басталады. Соңғы жылдары мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың қолжетімділігін арттыру болды.
Соңғы жеті жылда Қазақстанда мектепке дейінгі ұйымдар желісі 1 483 бірлікке ұлғайды, оның ішінде 345 мемлекеттік балабақша салынды.
Бұл орайда мектепке дейінгі инфрақұрылымды дамытудың заманауи моделі тек жаңа мемлекеттік нысандар салумен шектелмейді. Бірден бірнеше тетік пайдаланылады: жаңа ұйымдар мен шағын орталықтар ашу, жұмыс істеп тұрған балабақшалардың қуатын арттыру, қосымша орындар құру және жеке секторды тарту.
Мұндай тәсіл әсіресе ірі қалалар, жаңа тұрғын үй алаптары мен тез өсетін елді мекендер үшін өте маңызды, себебі онда балабақша орындарына сұраныс күрделі нысандардың құрылыс мерзіміне қарағанда жылдамырақ өзгеруі мүмкін.
Тетіктердің бірі ретінде жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарға мемлекеттік білім беру тапсырысын орналастыру жүзеге асырылды. Бұл жеке сектордың әлеуетін тиімді пайдалануға және сұраныс жоғары жерлерде орындарды жедел ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Соңғы үш жылда ғана Қазақстанда 232 мың жаңа мектепке дейінгі орын құрылды. 2027 жылдың соңына дейін тағы 68 мың орын ашу жоспарланған.
Тағы бір түбегейлі өзгеріс — қаржыландырудың жаңа моделіне көшу болып табылады.
2024 жылдан бастап Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша «ақша баланың соңынан жүреді» қағидатымен ваучерлік қаржыландыру кезең-кезеңімен енгізілуде. Бұрынғы жүйеден айырмашылығы, мемлекеттік қаржыландыру белгілі бір ұйымға емес, тікелей балаға беріледі. Бұл ата-аналардың таңдау мүмкіндігін кеңейтіп қана қоймай, бюджет қаражатының ашық жұмсалуын арттырады.
Пилоттық жоба 20 қала мен облыстардың 23 ауданын қамтиды, оған 6 мыңға жуық мектепке дейінгі ұйым қатысуда. Балаларға 1 млн-нан астам ваучер берілді.
Нәтижелер инфрақұрылымның дамуы тек ғимараттар санына ғана емес, жүйенің тиімділігіне де тікелей байланысты екенін көрсетті. Пилоттық жобаны іске асыру барысында мектепке дейінгі ұйымдарға кезек 160 мыңнан 22 мың балаға дейін қысқарды.
Осылайша, заманауи мектепке дейінгі инфрақұрылым бірден бірнеше бағыт бойынша құрылуда: құрылыс, желіні кеңейту, жеке сектормен әріптестік және қаржыландыру қағидаттарын өзгерту. Басты мақсат өзгеріссіз қалады — тұратын жеріне және таңдалған ұйымның меншік нысанына қарамастан мектепке дейінгі білімді отбасылар үшін барынша қолжетімді ету.
«Келешек мектептері»: Заманауи мектептің жаңа моделі
Бүгінде білім беру инфрақұрылымын дамыту тек оқушы орындарының санын көбейтумен байланысты емес. Мектептің өзіндік моделі — оның сәулеті, жабдықталуы, қауіпсіздігі және баланы дамыту мүмкіндіктері өзгеріп келеді.
Соңғы жылдардағы негізгі жобалардың бірі «Келешек мектептері» ұлттық жобасы атанды. Жоба шеңберінде еліміз бойынша 460 мың оқушы орнына арналған жаңа форматтағы 217 мектеп салынды, оның 84-і ауылдық елді мекендерде орналасқан.
Жаңа мектептердің басты ерекшелігі — білім беру ортасына кешенді көзқараспен қарауда. Мұндай нысандардың ауданы бұрынғы үлгідегі мектептерден орта есеппен 15–20%-ға үлкен. Оларда физика, химия және биологияның заманауи кабинеттері, STEM-зертханалар, робототехника мен компьютерлік сыныптар, еңбекке баулу шеберханалары, музыкалық және хореографиялық залдар, коворкинг-кеңістіктер және заманауи спорт инфрақұрылымы қарастырылған.
Ішкі кеңістікті ұйымдастыру да өзгерді. Оқушылардың ағыны бөлінген: бастауыш және жоғары сынып оқушылары бөлек блоктарда оқиды. Бұл оқу процесін тиімдірек ұйымдастыруға және ортақ кеңістіктерге түсетін жүктемені азайтуға мүмкіндік береді.
Қауіпсіздік пен инклюзивтілікке айрықша назар аударылады. Мектептерде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін кедергісіз орта құрылып, қауіпсіз білім беру кеңістігін ұйымдастырудың заманауи шешімдері қарастырылған.
Жаңа форматтағы мектептердің іске қосылуы арқасында 54 үш ауысымды және 14 апатты мектеп мәселесі толық шешіліп, 100-ден астам мектепте орын тапшылығы азайды.
Осылайша, «Келешек мектептері» қарапайым мектеп құрылысынан заманауи білім беру кеңістігін қалыптастыруға көшудің негізгі тетіктерінің біріне айналды. Бүгінгі жаңа мектеп — қауіпсіздік, технологиялылық, қолжетімділік пен білім сапасы талаптарына бір мезгілде жауап беретін орта.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
