Шығыс Қазақстан облысында егде жастағы азаматтарға интернет-алаяқтықтың кең таралған тәсілдері мен одан қорғанудың қарапайым жолдары түсіндірілді. «Заң мен тәртіп» қағидаты аясындағы «Құқықтық қамқорлық» әлеуметтік акциясы қаржылық сауаттылықты арттырып, цифрлық ортадағы қауіпке қарсы практикалық дағды қалыптастыруға бағытталған, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Шығыс Қазақстан облысының прокуратурасы қолға алған жоба әлеуметтік тұрғыдан осал азаматтарға құқықтық көмек көрсетумен қатар, интернеттегі қаржылық қылмыстардың алдын алуға басымдық береді. Прокуратура өңірде бұған дейін де «Құқықтық қамқорлық» аясында полиция және әділет органдарымен бірлескен консультациялар ұйымдастырған.
Кездесу кезінде қарт адамдарға алаяқтардың адамның сеніміне қалай кіретіні нақты мысалдар арқылы көрсетілді. Қылмыскер өзін банк қызметкері, полиция өкілі, байланыс операторы немесе өзге ұйым маманы ретінде таныстыруы мүмкін. Әңгіме көбіне «шотыңызға қауіп төніп тұр», «сіздің атыңыздан несие рәсімделіп жатыр», «кодты қазір айтпасаңыз, ақшаңыз жоғалады» деген асықтыратын сценариймен өрбиді.
Мұндай тәсілдің басты қаруы технология емес, психологиялық қысым. Алаяқ адамға мәселені ойлануға уақыт бермей, қорқыныш пен абыржуды күшейтуге тырысады. Сондықтан мамандар күмәнді қоңырауда әңгімені бірден тоқтатып, банкке немесе тиісті мекемеге ресми нөмір арқылы өз бетімен хабарласуды ұсынады.
Акция барысында банк картасының толық деректерін, CVV-кодын, құпиясөзді және SMS арқылы келген бір реттік кодты бөгде адамға беруге болмайтыны ескертілді. Мемлекеттік орган, банк немесе зейнетақы жүйесінің қызметкерлері телефонмен немесе мессенджер арқылы азаматтан мұндай құпия ақпаратты сұратпайды. Ресми мемлекеттік түсіндіру материалдарында да осы қауіпсіздік қағидасына ерекше назар аударылған.
Алаяқтар қазір мессенджердегі файл, жалған сілтеме және экранды қашықтан басқаруға мүмкіндік беретін қосымшаларды да пайдаланады. Сондықтан бейтаныс адамның нұсқауымен телефонға бағдарлама орнату, күмәнді сайтқа банк деректерін енгізу немесе экранды бөлісу аса қауіпті. Бір рет берілген рұқсат қылмыскерге мобильді банкинг пен жеке ақпаратқа жол ашуы ықтимал.
«Құқықтық қамқорлықтың» негізгі мақсаты да азаматқа алаяқтық болғаннан кейін ғана көмек көрсету емес, қылмыстық схеманы алдын ала танып үйрету. Қаржылық қауіпсіздіктің қарапайым алгоритмі есте болғаны жөн: асықпау, қоңырауды тоқтату, ақпаратты тексеру, құпия кодты айтпау және ақшаны «қауіпсіз шотқа» аудармау.
ШҚО прокуратурасы құқықтық көмек шараларында интернет-алаяқтықтың алдын алу мәселесін тұрақты көтеріп келеді. Өңірдегі кейінгі акцияларда да тұрғындарға профилактикалық түсіндіру жүргізіліп, цифрлық қауіпсіздікке қатысты кеңестер берілген.
Егде жастағы адамдар үшін мұндай түсіндірудің маңызы ерекше. Цифрлық банкинг, электронды мемлекеттік қызмет және мессенджер күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналған сайын алаяқ та сол ортаға бейімделеді. Сондықтан жаңа технологияны пайдаланумен қатар, оның қауіпсіздік ережесін меңгеру қаржылық сауаттылықтың ажырамас бөлігіне айналып отыр.
Мамандар отбасы мүшелеріне де қарт туыстарымен алаяқтықтың жаңа тәсілдерін тұрақты талқылауға кеңес береді. Бірнеше қарапайым ережені алдын ала түсіндіру адамның жинағын жоғалтудан, несие рәсімдетіп алудан және ұзақ психологиялық күйзелістен сақтауы мүмкін.
«Құқықтық қамқорлық» акциясының түпкі мәні де осында: азаматты цифрлық ортадан қорқыту емес, сол кеңістікте өзін қауіпсіз ұстауға үйрету. Интернет-алаяққа қарсы ең тиімді алғашқы қорғаныс күрделі технология емес, күмән туындаған сәтте тоқтап, ақпаратты тексеруді әдетке айналдырудан басталады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
