«Самұрық-Қазына» қорының бұрынғы басшысы Нұрлан Жақыпов пен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының төрағасы Елжас Отыншиев қамауға алынғаннан кейін, ұлттық қордың тағы бір жоғары лауазымды шенеунігі ұсталғаны белгілі болды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Ұлттық қауіпсіздік комитеті қордың сатып алу әдіснамасы, бақылау және мониторинг департаментінің директорына қатысты сотқа дейінгі тергеу басталғанын ресми түрде растады.
Сатып алу бақылаушысы күдікке ілікті
Тергеу органдарының назарына іліккен лауазымды тұлға — ұлттық әл-ауқат қорындағы триллиондаған теңгенің мемлекеттік сатып алуларының әдіснамасы мен ашықтығына тікелей жауапты болған департамент жетекшісі Азамат Сембай. Ол квазимемлекеттік сектордағы тапсырыстардың заңдылығын, мердігерлермен келісімшарттардың дұрыстығын қадағалайтын басты тұлғалардың бірі еді.
Бұған дейін құқық қорғау орындары 11 қарашада «Самұрық-Қазына» экс-төрағасы Нұрлан Жақыпов пен ҚТЖ төрағасы Елжас Отыншиевті, сондай-ақ теміржол тасымалына жауапты басқа да басқарушы директорларды қамауға алған болатын. 14 қарашада сот санкциясымен олардың барлығы екі айға тергеу изоляторына жабылды.
Қордың уәжі: «Іс бұрынғы жұмысына қатысты»
«Самұрық-Қазына» қоры өз қызметкеріне қатысты тергеудің жүріп жатқанын растағанымен, мәселенің мәнін басқа арнаға бұруға тырысты. Қор өкілдері таратқан түсініктемеде департамент директорының ұсталуы ұлттық қордағы қазіргі атқарып отырған қызметімен емес, оның осыған дейінгі өзге мекемелердегі бұрынғы жұмысымен байланысты екені алға тартылды.
Мемлекеттік алып холдинг құқық қорғау органдарымен толық ынтымақтастықта жұмыс істеп жатқанын, барлық құжаттар мен деректерді тергеуге кедергісіз ұсынып жатқанын хабарлады. Соған қарамастан, мемлекеттің басты сатып алу тетігін ұстап отырған тұлғаның күдікке ілінуі жүйенің ішкі тұтастығына үлкен күмән ұялатты.
Сатып алулардағы шикілік пен триллиондардың бақылауы
Қазақстандағы квазимемлекеттік сектордың жылдық сатып алу айналымы триллиондаған теңгені құрайды. «Самұрық-Қазына» қорына қарасты жүздеген еншілес компаниялар (ҚазМұнайГаз, ҚТЖ, Қазатомөнеркәсіп, KEGOC және т.б.) тауарлар мен қызметтерді дәл осы сатып алу департаменті бекіткен ережелер мен бақылау сүзгісі арқылы сатып алады.
Ұзақ жылдар бойы бұл сала көлеңкелі схемалардың, жабық тендерлердің және тек таңдаулы олигархиялық топтар мен жақындарға ғана тапсырыс үлестіретін монополияның ошағы ретінде сыналып келді. Қордың сатып алу саясатына жауапты жетекшінің істі болуы — сыбайлас жемқорлықтың жекелеген басшылардың ғана мәселесі емес, тендерлерді ұйымдастыру мен бөліске салудың түпкі тетігінде жатқанын айғақтайды.
Коррупциялық домино эффектісі
Бұл қамаулар қазақстандық билік дәліздерінде басталған үлкен тазарту науқанының басы ғана сияқты. Басшылықтан басталған қамаулар енді орта буын басқарушылары мен департамент директорларына қарай ойысып, нағыз «домино эффектісіне» ұласты.
Президент Тоқаевтың Қауіпсіздік кеңесінде «мемлекеттік компаниялардағы жемқорлық — ауқымды дабыл» деп қатаң мәлімдеуі және ҰҚК төрағасы мен ІІМ басшылығына қатысты қолданылған қатаң шаралар процестің тоқтамайтынын көрсетті.
Тендерлерден миллиардтап пайда тауып келген жеке мердігерлер, оларға қамқорлық жасаған бұрынғы және қазіргі министрлер мен ықпалды элиталық топтар да күдіктілер қатарын толықтыруы әбден мүмкін. Ұлттық қордың «бұл оның бұрынғы жұмысы» деп ақталуы жауапкершілікті жеңілдете алмайды. Бюджет пен ұлттық байлықты жеке қалтасына басқандарды түп-тамырымен әшкерелеу талабы бүкіл квазимемлекеттік секторды түбегейлі реформалаудың кезі келгенін аңғартады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







